Το Χρονικό ενός Προαναγγελθέντος Εγκλήματος: Όταν η Κοινωνική Απάθεια Οπλίζει το Χέρι του Δράστη

Της Ιωάννας Χαρμπέα, Εγκληματολόγου

Κάθε φορά που η κοινή γνώμη παγώνει μπροστά σε ένα νέο, στυγερό έγκλημα, η ίδια συζήτηση ανοίγει ξανά με την ίδια ακριβώς ένταση. Αναζητούμε το «γιατί», ψάχνουμε το προφίλ του δράστη, αναλύουμε τα κίνητρα και σοκαριζόμαστε από τη βίαιη φύση της πράξης. Όμως, αν κοιτάξουμε πίσω από τη βιτρίνα της στιγμιαίας φρίκης, θα συνειδητοποιήσουμε μια σκληρή αλήθεια.

Τα περισσότερα από τα εγκλήματα που συγκλονίζουν την επικαιρότητα σήμερα δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Ήταν προαναγγελθέντα. Στην εγκληματολογία γνωρίζουμε καλά ότι η παραβατική συμπεριφορά σπάνια εκδηλώνεται χωρίς προειδοποίηση. Υπάρχουν πάντα σημάδια, μικρές ή μεγάλες «κόκκινες σημαίες» που προηγούνται της τελικής έκρηξης.

Μια κλιμακούμενη λεκτική βία, μια εμμονική συμπεριφορά ελέγχου, απομονωμένα περιστατικά κακοποίησης που υποτιμήθηκαν, ή ακόμη και η δημόσια έκφραση ακραίου μίσους. Τα σημάδια αυτά είναι εκεί, ορατά στο άμεσο περιβάλλον: στην οικογένεια, στη γειτονιά, στο σχολείο, στον εργασιακό χώρο.Το κρίσιμο ερώτημα λοιπόν δεν είναι γιατί ο δράστης έφτασε στο έγκλημα, αλλά γιατί κανένας δεν τον σταμάτησε νωρίτερα.Εδώ ακριβώς εντοπίζεται ο ρόλος της κοινωνικής απάθειας. Ζούμε σε μια εποχή όπου το δόγμα «δεν με αφορά, ας μην ανακατευτώ» έχει γίνει ο κανόνας επιβίωσης στην καθημερινότητα.

Ακούμε τις φωνές πίσω από τον μεσοτοιχία, βλέπουμε τις μελαψές κηλίδες στο πρόσωπο μιας γυναίκας, παρατηρούμε τη βίαιη απομόνωση ενός εφήβου, αλλά επιλέγουμε να στρέψουμε το βλέμμα αλλού. Αυτή η σιωπή, αυτή η ένοχη ανοχή της κοινωνίας, είναι που παρέχει το πιο ασφαλές καταφύγιο στον υποψήφιο θύτη. Του δίνει την αίσθηση του ανέλεγκτου. Του ψιθυρίζει ότι μπορεί να προχωρήσει στο επόμενο στάδιο βίας, γιατί κανείς δεν πρόκειται να τον εμποδίσει.Η έξαρση της έμφυλης βίας, των γυναικοκτονιών αλλά και της πρωτοφανούς σκληρότητας στη νεανική παραβατικότητα, αντανακλά μια βαθύτερη κρίση αξιών και θεσμών.

Όταν η οικογένεια αποτυγχάνει να θέσει όρια και το σχολείο αδυνατεί να εντοπίσει την κραυγή αγωνίας ενός παιδιού, ο δρόμος προς την εγκληματικότητα ανοίγει διάπλατα.Αν θέλουμε να σταματήσουμε να θρηνούμε θύματα, πρέπει να σπάσουμε τον φαύλο κύκλο της κοινωνικής απάθειας. Η πρόληψη δεν είναι μόνο δουλειά της αστυνομίας ή των δικαστηρίων· είναι ευθύνη του καθενός μας. Το να μιλήσεις, το να καταγγείλεις, το να νοιαστείς για τον διπλανό σου δεν είναι «χαφιεδισμός».

Είναι πράξη αυτοάμυνας μιας κοινωνίας που αρνείται να εκβαρβαριστεί.

Το έγκλημα θα συνεχίσει να τρέφεται από τη σιωπή μας.

Η πρόληψη είναι σημαντική.