«Η “Ατζέντα 2030” και ο ξεχασμένος πολλαπλασιαστής ισχύος»

Γράφει ο Αντιπτέραρχος (Ι) εα, Δρ. Θωμάς Χατζηαθανασίου *

Η μεγάλη αντίφαση της «Ατζέντας 2030»

Υπάρχει ένα ερώτημα που δύσκολα μπορεί πλέον να παρακαμφθεί: μπορείς να οικοδομήσεις τις Ένοπλες Δυνάμεις του 2030, αν την ίδια στιγμή δεν εξασφαλίζεις ότι θα υπάρχουν άνθρωποι πρόθυμοι και ικανοί να τις στελεχώσουν;

Η κυβέρνηση παρουσιάζει την «Ατζέντα 2030» ως μια συνολική μεταρρύθμιση των Ενόπλων Δυνάμεων, με αλλαγές στη δομή, την τεχνολογία, τα οπλικά συστήματα, τις στρατιωτικές σχολές και τη σταδιοδρομία των στελεχών. Ο ίδιος ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας έχει χαρακτηρίσει το ανθρώπινο δυναμικό βασικό πυλώνα του σχεδιασμού. 

Κι όμως, ακριβώς εκεί βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση.

Υπάρχει μια αντίφαση που δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από παρουσιάσεις, διαγράμματα, μεγαλόπνοες εξαγγελίες και αριθμούς εξοπλιστικών προγραμμάτων. Όσο περισσότερο η μεταρρύθμιση επικεντρώνεται στη νέα τεχνολογία και την οργανωτική αναδιάρθρωση, τόσο περισσότερο αναδεικνύεται το ερώτημα αν το ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί πράγματι την προτεραιότητα που διακηρύσσεται. 

Τα όπλα δεν πολεμούν μόνα τους

Οι Ένοπλες Δυνάμεις δεν είναι μόνο φρεγάτες, μαχητικά αεροσκάφη, drones, πυραυλικά και ηλεκτρονικά συστήματα. Είναι πρωτίστως οι άνθρωποι που τα χειρίζονται, τα συντηρούν και τα στελεχώνουν. Είναι οι Αξιωματικοί, οι Υπαξιωματικοί, οι ΕΠΟΠ, το Ιπτάμενο, τεχνικό και λοιπό προσωπικό που αποκτούν την επιχειρησιακή τους εμπειρία μέσα από χρόνια υπηρεσίας. 

Και αυτή η εμπειρία δεν αναπληρώνεται από τη μια ημέρα στην άλλη. Η απώλεια ενός έμπειρου στελέχους δεν είναι απλώς μία μεταβολή σε έναν πίνακα προσωπικού. Είναι απώλεια τεχνογνωσίας, επιχειρησιακής συνέχειας και επένδυσης που η ίδια η Πολιτεία έχει κάνει επί χρόνια στην εκπαίδευσή του.

Οι παραιτήσεις ως καμπανάκι

Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Το Πολεμικό Ναυτικό, κυρίως, αλλά και ζητήματα που αφορούν στο σύνολο των Ενόπλων Δυνάμεων έχουν βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο κοινοβουλευτικού ελέγχου για αυξημένες παραιτήσεις και αποχωρήσεις στελεχών. 

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν αλλάζει η ίδια η αρχιτεκτονική της στρατιωτικής σταδιοδρομίας. Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει σημαντικές αλλαγές στη βαθμολογική και μισθολογική εξέλιξη, ενώ η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το νέο μισθολόγιο οδηγεί σε σημαντικές αυξήσεις στις συνολικές αποδοχές. 

Δεν είναι μόνο θέμα μισθού

Οι οικονομικές απολαβές, όμως, δεν είναι το μοναδικό κριτήριο.

Μια στρατιωτική σταδιοδρομία περιλαμβάνει την υπηρεσιακή εξέλιξη, τις μεταθέσεις, τη στέγαση, την οικογενειακή ζωή και τις συνθήκες εργασίας και, κυρίως, την αίσθηση ότι υπάρχει μια σταθερή και αξιοπρεπής προοπτική για το μέλλον.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα για την κυβέρνηση: πώς είναι δυνατόν να μιλά για επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό, όταν ένα σημαντικό μέρος αυτού του δυναμικού εμφανίζεται να αναζητά την έξοδο;

Οι παρεμβάσεις της κυβέρνησης και το μεγάλο «αλλά»

Η κυβέρνηση έχει λάβει μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση. Το επίδομα διοίκησης, για παράδειγμα, αφορά, σύμφωνα με το ΥΠΕΘΑ, περίπου 2.000 δικαιούχους, 35% υπαξιωματικούς και 65% αξιωματικούς, με ποσά από περίπου 100 έως 500 ευρώ μηνιαίως.

Ανάλογη είναι η εικόνα και στο στεγαστικό, με την πρόβλεψη για χιλιάδες νέες ή ανακαινισμένες κατοικίες σε βάθος χρόνου, ενώ ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη συγκεκριμένες φάσεις κατασκευής. Ο συνολικός σχεδιασμός εκτείνεται έως το 2040.

Όλα αυτά είναι υπαρκτές παρεμβάσεις. Το κρίσιμο, όμως, είναι ο χρόνος. 

Το στέλεχος δεν ζει στο 2030

Γιατί το στέλεχος που υπηρετεί σήμερα δεν ζει το 2030 ή το 2040. Ζει σήμερα.

Πληρώνει σήμερα ενοίκιο. Αντιμετωπίζει σήμερα το κόστος μιας μετάθεσης. Μεγαλώνει σήμερα τα παιδιά του. Καλείται σήμερα να ανταποκριθεί σε ένα απαιτητικό και συχνά απρόβλεπτο υπηρεσιακό περιβάλλον.

Το ίδιο ισχύει και για την προσέλκυση νέων ανθρώπων. Το 2026 καταγράφηκαν, σύμφωνα με το ΥΠΕΘΑ, θετικές εξελίξεις στις βάσεις εισαγωγής στις στρατιωτικές σχολές. Όμως η προσέλκυση είναι μόνο το πρώτο βήμα. Η πραγματική πρόκληση είναι η παραμονή.

Το πραγματικό στοίχημα είναι η παραμονή

Γιατί εδώ ακριβώς θα κριθεί η «Ατζέντα 2030»: όχι μόνο από το πόσους νέους ανθρώπους θα προσελκύσει, αλλά από το αν θα δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε αυτοί να επιλέξουν να παραμείνουν στις Ένοπλες Δυνάμεις για ολόκληρη τη σταδιοδρομία τους.

Αυτό είναι το μεγάλο πολιτικό παράδοξο.

Η κυβέρνηση θέλει να δημιουργήσει τις Ένοπλες Δυνάμεις του 2030, αλλά το μεγάλο ερώτημα είναι αν δημιουργεί ταυτόχρονα τις συνθήκες για να υπάρχουν σε αυτές οι άνθρωποι του 2030.

Τα οπλικά συστήματα αγοράζονται. Η εμπειρία όχι

Γιατί ένα σύγχρονο οπλικό σύστημα αγοράζεται. Μια φρεγάτα ναυπηγείται. Ένα αεροσκάφος παραλαμβάνεται. 

Η εμπειρία, όμως, ενός στελέχους που αποχωρεί ύστερα από χρόνια υπηρεσίας δεν αγοράζεται από καμία αμυντική βιομηχανία.

Η πραγματική ισχύς των Ενόπλων Δυνάμεων επομένως δεν μετριέται μόνο σε δισεκατομμύρια εξοπλισμών και αριθμούς νέων συστημάτων. Μετριέται και στην ικανότητα της Πολιτείας να διατηρεί στις τάξεις τους ανθρώπους που διαθέτουν γνώση, εμπειρία και διάθεση να υπηρετήσουν.

Εκεί θα κριθεί η «Ατζέντα 2030»

Αν η «Ατζέντα 2030» θέλει να είναι πραγματική μεταρρύθμιση, η επιτυχία της δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα καινούργια όπλα θα αποκτηθούν. 

Θα κριθεί, κυρίως, από το αν ο άνθρωπος που θα κληθεί να τα υπηρετήσει αισθάνεται ότι αξίζει να παραμείνει. 

Γιατί χωρίς αυτόν, ακόμη και οι πιο σύγχρονες Ένοπλες Δυνάμεις κινδυνεύουν να διαθέτουν εξαιρετικά μέσα χωρίς το πολυτιμότερο συστατικό της επιχειρησιακής τους ισχύος, το ανθρώπινο δυναμικό.

Η ισχυρή άμυνα δεν αρχίζει και δεν τελειώνει στα εξοπλιστικά προγράμματα. 

Αρχίζει από τον άνθρωπο. Και εκεί θα κριθεί, τελικά, αν η «Ατζέντα 2030» θα αποτελέσει πραγματική μεταρρύθμιση ή αλλαγή δομών και εξοπλισμών χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση του ανθρώπινου πυρήνα των Ενόπλων Δυνάμεων – του πραγματικού πολλαπλασιαστή ισχύος της μαχητικής τους ικανότητας.

* Δρ. Θωμάς Ν. Χατζηαθανασίου 

Αντιπτέραρχος (Ι) εα 

Επίτιμος Διοικητής Διοίκησης Αεροπορικής Εκπαίδευσης (ΔΑΕ)

Αν. Γραμματέας Τομέα Άμυνας ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής

Γεν. Γραμματέας ΔΣ Αεροπορικής Ακαδημίας Ελλάδος (Α.ΑΚ.Ε.)

Αντιπρόεδρος Ελληνικής MENSA