Στο επίκεντρο του αρχαιολογικού ενδιαφέροντος βρέθηκε σήμερα το πρωί η Τοπική Κοινότητα Πιάλειας του Δήμου Πύλης, καθώς κλιμάκιο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Τρικάλων πραγματοποίησε αυτοψία στη θέση «Παλαιόκαστρο».
Σκοπός της επίσκεψης σε πρώτο χρόνο, ήταν η εξέταση των δυνατοτήτων ανάδειξης του αρχαίου τείχους και η μετατροπή του χώρου σε επισκέψιμο σημείο πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η κινητοποίηση αυτή αποτελεί καρπό της εξαιρετικής και στοχευμένης πρωτοβουλίας του Προέδρου της Κοινότητας Πιάλειας, κ. Βασίλη Παφίλη, ο οποίος προσκάλεσε την Υπηρεσία αποδεικνύοντας έμπρακτα το ενδιαφέρον του για την ιστορική ταυτότητα του τόπου του.
Του κλιμακίου ηγήθηκε ο κ. Γιώργος Κολομπότσιος, υπεύθυνος του Τμήματος Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων της ΕΦΑ Τρικάλων, ενώ το “παρών” έδωσαν ο Δήμαρχος Πύλης κ. Κώστας Μαράβας, η εντεταλμένη σύμβουλος Πολιτισμού κα Β. Παλλαντζά και ο Δημοτικός Σύμβουλος κ. Γιώργος Καπέλος.
Σύμφωνα με τον κ. Κολομπότσιο, η περιοχή θα πρέπει καθαριστεί άμεσα από τον Δήμο, ενώ η αξιοποίηση θα βασιστεί στην υπάρχουσα μελέτη του Γεωπάρκου Μετεώρων – Πύλης για τη χαρτογράφηση των μονοπατιών, που έχει συμπεριλάβει και την εν λόγω περιοχή.
Λόγω του δύσκολου ανάγλυφου που δεν ευνοεί εκτεταμένες ανασκαφές, η Αρχαιολογική Υπηρεσία θα προχωρήσει στην τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων με ιστορικά στοιχεία. Παράλληλα, προτάθηκε η μελλοντική συνεργασία του Δήμου με Πανεπιστημιακά Ιδρύματα (όπως το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας) για εξειδικευμένες έρευνες, στην ευρύτερη περιοχή της Πιάλειας.
Ακολουθούν αποκλειστικές δηλώσεις στο pylinews.gr…
Ο Πρόεδρος της Τ.Κ. Πιάλειας, κ. Βασίλης Παφίλης, δήλωσε σχετικά…
«Το Παλαιόκαστρο είναι ο “θησαυρός” μας και οφείλουμε να τον βγάλουμε από την αφάνεια. Ξεκινήσαμε μια προσπάθεια ώστε κάθε επισκέπτης να μπορεί να γνωρίσει την ιστορία μας με ασφάλεια και σωστή πληροφόρηση. Ευχαριστώ την Αρχαιολογική Υπηρεσία και τη Δημοτική Αρχή του κ. Μαράβα, που αγκάλιασαν αμέσως το αίτημά μας».
Ο Δήμαρχος κ. Κ. Μαράβας, σε δήλωσή του, ανέφερε σχετικά…
«Είμαστε δίπλα σε κάθε πρωτοβουλία που αναδεικνύει την πολιτιστική πλούτο του Δήμου μας. Ο Πρόεδρος έκανε την αρχή και εμείς ως Δήμος θα συνδράμουμε με όλες μας τις δυνάμεις, ξεκινώντας από τον καθαρισμό και τη σήμανση, ώστε η Πιάλεια να αποκτήσει τον αρχαιολογικό χώρο που της αξίζει».
Γιώργος Καπέλος (Δημοτικός Σύμβουλος):
«Η ανάδειξη των αρχαίων τειχών συνδέεται άμεσα με την τουριστική ανάπτυξη της περιοχής μας. Με τη σωστή συνεργασία Υπηρεσιών και Δήμου, το Παλαιόκαστρο θα αποτελέσει σύντομα έναν σημαντικό σταθμό στις ιστορικές διαδρομές του ορεινού μας όγκου».
Βάσω Παλλαντζά (Εντεταλμένη Σύμβουλος Πολιτισμού):
«Η ανάδειξη του αρχαιολογικού πλούτου της Πιάλειας αποτελεί προτεραιότητα για εμάς, καθώς ο πολιτισμός είναι η γέφυρα που συνδέει το ένδοξο παρελθόν μας με το μέλλον του τουρισμού μας. Σε στενή συνεργασία με την Αρχαιολογική Υπηρεσία, εργαζόμαστε ώστε το “Παλαιόκαστρο” να γίνει ένας χώρος προσβάσιμος και εκπαιδευτικός για όλους».
Λίγα λόγια για την Ιστορία & τις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν, στην ευρύτερη περιοχή
Η αρχαία Πιάλεια βρίσκεται ανάμεσα στην Καρβουνολεπενίτσα (σημ. Πιάλεια) και το Ξυλοπάροικο, σε μια κωνική κορυφή (θέση Παλιόκαστρο, υψομ. 400 μ.), πάνω από την πεδιάδα, που συνδέεται με το όρος Κόζιακας. Την κορυφή περιβάλλει ισχυρό τείχος, ακανόνιστο ισόδομο τραπεζιόσχημο, του 4ου αι. π.Χ., το οποίο διερευνήθηκε μερικώς από τον Παναγιώτη Καστριώτη στις αρχές του περασμένου αιώνα.
Προς ανατολάς ο λόφος κατηφορίζει απότομα προς την πεδιάδα, όπου υπάρχει μεγάλη διασπορά κεραμικής και πιθανώς βρισκόταν η κάτω πόλη της Πιάλειας. Σύμφωνα με τον ανασκαφέα, το τείχος έχει μήκος 32 μ., πλάτος 23 μ. και πάχος 0,65 μ. Στο δυτικό τμήμα του τείχους υπάρχει μια πύλη. Στο μέσον της ακρόπολης ο Καστριώτης ανέσκαψε τα θεμέλια μικρού οικοδομήματος, που θεώρησε ότι ήταν ιερό της Αρτέμιδος.
Ανάμεσα στα ευρήματα της ανασκαφής του ιερού ο Καστριώτης αναφέρει, μεταξύ άλλων, νομίσματα του 4ου αι. π.Χ., δέκα σιδερένιες λόγχες και αιχμές δοράτων, δύο σιδερένιες λεπίδες ξιφών, ένα σιδερένιο λοφίο περικεφαλαίας, χάλκινο ασπίδιο, κεφαλή πήλινου γυναικείου ειδωλίου, τμήμα αγαλματίου (κνήμη), καθώς και ένα αρχαϊκό χάλκινο αγαλμάτιο Αμαζόνας των τελών του 6ου-αρχών 5ου αι. π.Χ.
Στη θέση Φτελιά, όπου ο Καστριώτης παρατήρησε «θεμέλια συνοικισμού», βρήκε ένα αναθηματικό ανάγλυφο του 2ου αι. π.Χ. με την επιγραφή ΤΗ ΑΡΤΕΜΙΔΙ, καθώς και ένα αναθηματικό ανάγλυφο καθήμενης γυναίκας που θηλάζει βρέφος, τα οποία θεώρησε ότι προέρχονται από το ιερό στην κορυφή του λόφου.
Με την Υ.Α. 12524/9-12-1964 (ΦΕΚ 38/Β/19-1-1965) κηρύχθηκαν ως αρχαιολογικός χώρος τα «αρχαία λείψανα μεταξύ των χωριών Πιάλεια (Λεπενίτσα) και Ξυλοπάροικον, αποδιδόμενα εις την αρχαίαν πόλιν Πιάλειαν και δη το ύψωμα Παλιόκαστρο (υψομ. 400 μ.) και τα εν τη κάτωθεν αυτού θέσει (Φτελιά) αρχαία λείψανα». Ορισμένα από τα ευρήματα εκτίθενται στο δημοτικό Μουσείο της Πιάλειας.
Αλμπίνα
Το οχυρό της Αλμπίνας βρίσκεται σε απόσταση 500 μ. περίπου ΝΔ του χωριού Πιαλεία και 15 χλμ. περίπου ΝΔ των Τρικάλων και είναι κτισμένο στην κορυφή απόκρημνου βραχώδους λόφου. Στις 10/10/20 πραγματοποιήθηκε αυτοψία από κλιμάκιο της ΕΦΑ Τρικάλων, κατά την οποία εντοπίστηκε το δυτικό σκέλος του τείχους, που σώζεται σε καλύτερη κατάσταση και ενσωματώνει τα κατά τόπους βραχώδη εξάρματα στην περίμετρό του ενισχύοντας με αυτό τον τρόπο τον αμυντικό χαρακτήρα της θέσης.
Το βορειότερο τμήμα του, που βρίσκεται μεταξύ δύο βραχωδών εξαρμάτων, έχει μήκος 30 μ., πλάτος 2,05-2,15 μ. και σωζόμενο ύψος 0,50 μ. και αποτελείται από μικρούς αργούς λίθους και ορισμένους αδρά λαξευμένους λίθους. Σε κάποια σημεία εντοπίστηκε η χρήση συνδετικού κονιάματος. Το κεντρικό τμήμα του δυτικού τείχους σώζεται σε μεγάλο ύψος και αποτελείται από αργολιθοδομή με συνδετικό υλικό κονίαμα.
Το κατώτερο μέρος της εξωτερικής παρειάς του έχει καταρρεύσει, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει η ευστάθεια του τείχους στο σημείο αυτό. Το νοτιότερο τμήμα του δυτικού τείχους υψομετρικώς βρίσκεται χαμηλότερα του κεντρικού, καθώς ακολουθεί τη φυσική κλίση του εδάφους, και σώζεται σε μήκος 34 μ. περίπου. Η εξωτερική παρειά του τμήματος αυτού είναι δομημένη με ευμεγέθεις και ενίοτε αδρά λαξευμένους λίθους, ανάμεσα στους οποίους παρεμβάλλονται μικρότεροι, ενώ η εσωτερική παρειά με αργούς λίθους.
Στο τμήμα αυτό του τείχους διαπιστώθηκε η ύπαρξη πύλης, πλ. 1,40 μ., στην οποία οδηγεί και σήμερα μονοπάτι που ανηφορίζει τη δυτική πλαγιά του λόφου. Λίγο βορειότερα της πύλης και πλησίον βραχώδους εξάρματος, παρατηρείται μικρή προεξοχή του τείχους προς τα Δ, πιθανώς πυργίσκος. Στην ανατολική πλαγιά του λόφου εντοπίστηκαν κατάλοιπα λιθοδομής, καθώς και μεγάλος λιθοσωρός, τα οποία πιθανώς ανήκουν στο ανατολικό σκέλος του τείχους, το οποίο πρέπει να έχει καταπέσει.
Η έκταση που περιέκλειε η οχύρωση ήταν αρκετά περιορισμένη, αλλά η θέση ήταν φύσει οχυρή και εξασφάλιζε μεγάλη ορατότητα προς τα Α, ενώ και η πρόσβαση σε αποθέματα νερού ήταν εύκολη. Με βάση την τοιχοποιΐα, το οχυρό χρονολογείται στη βυζαντινή εποχή (πιθανώς στον 10ο αι. μ.Χ.), ενώ είναι πιθανό ότι ενσωματώνει κατάλοιπα αρχαίας οχύρωσης [ΑΔ 61 (2006): Χρονικά, σ. 667-668· Θ. Νημάς, «Τα κάστρα του Κόζιακα και του Ίταμου στη Δυτική Θεσσαλία», Τρικαλινά 11 (1991), σ. 235· Γ. Α. Πίκουλας, «Τα προγράμματα του ΠΘ/ΙΑΚΑ 1. “Διασχίζοντας την Πίνδο. Διαβάσεις και Άμυνα”. Η έρευνα στη Θεσσαλία: 2006 2. “Διασχίζοντας τον Όλυμπο: Οδικό δίκτυο και άμυνα στην Περραιβία” (2008)», ΑΕΘΣΕ 3 (2009), σ. 277-286].
