Το μεγαλείο της Ελλάδας στη σύγχρονη ποίηση

28 Ιανουαρίου, 2026

319

Ανάλυση του ποιήματος «Ελλάς το μεγαλείο σου», της Βασιλικής Β. Παππά

Το ποίημα της Βασιλικής Β. Παππά αποτελεί ένα σύγχρονο λυρικό εγκώμιο της Ελλάδας, όπου η αισθητηριακή εμπειρία, η μνήμη και οι αξίες συνθέτουν την ελληνική ταυτότητα. Η ακόλουθη ανάλυση εστιάζει στα βασικά στοιχεία της ποιητικής της, τον συμβολισμό και τη θεματική διάσταση της Ελλάδας μέσα από το βλέμμα της ποιήτριας.

Εισαγωγή

Το ποίημα «Ελλάς το μεγαλείο σου» μέσα από ένα λιτό αλλά ταυτόχρονα πλούσιο αισθητικά κείμενο, επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει την έννοια της Ελλάδας, όχι ως γεωγραφικό χώρο, αλλά ως ψυχική και βιωματική εμπειρία. Προσωπικά, όταν διαβάζω τους στίχους, νιώθω ότι η Ελλάδα ζει μέσα στις αισθήσεις και τη μνήμη μου, κάτι που κάνει την ανάγνωση έντονα προσωπική.

Το ποίημα γράφτηκε το 2016, σε μια περίοδο έντονης κοινωνικής και οικονομικής κρίσης, όπου η εθνική ταυτότητα και οι συλλογικές αξίες βρέθηκαν υπό αμφισβήτηση. Σε αυτό το πλαίσιο, η Παππά επιλέγει μια λυρική, εσωτερική οδό αντί για άμεσο πολιτικό λόγο, χρησιμοποιώντας την ποίηση ως μέσο μνήμης, αναστοχασμού και συναισθηματικής επανασύνδεσης με την πατρίδα.

Το ποίημα

Ελλάς το μεγαλείο σου
Βασιλική Β. Παππά, Καλαμαριά, 16.07.2016

Κλείνεις τα μάτια κι οσφραίνεσαι
τις δαντελωτές ακρογιαλιές
Κλείνεις τα μάτια κι αισθάνεσαι
το μούδιασμα της θερινής ραστώνης.
Κλείνεις τα μάτια κι ακούς το βουητό των τζιτζικιών και
τις φωνές των παιδιών που παίζουν…
Κλείνεις τα μάτια κι αναπολείς
το ατελείωτο μπλε της θάλασσας
και τ’ ουρανού…
τα μαγικά ηλιοβασιλέματα
τον ήλιο τον κόκκινο
τον ήλιο τον πορτοκαλί…
Κι εσύ εκεί να μην τον χορταίνεις
με μια ακόρεστη λαιμαργία…
Ελλάς το μεγαλείο σου!
Ελλάς του μυστηρίου και της ελευθερίας
Ελλάς της αλήθειας και της δικαιοσύνης…
Ελλάς του παρελθόντος και του μέλλοντος!

Σύντομη παρουσίαση / εισαγωγή ανάλυσης

Όταν διαβάζω τους στίχους για τις δαντελωτές ακρογιαλιές και τα ηλιοβασιλέματα, νιώθω σαν να βρίσκομαι κι εγώ εκεί, στον ήλιο και τη θάλασσα που περιγράφει η ποιήτρια. Η Ελλάδα που αναδύεται μέσα από τις αισθήσεις δεν είναι απλώς μια γεωγραφική ή ιστορική έννοια· είναι ζωντανή, βιωματική και προσωπική. Προσωπικά, μου θυμίζει τα καλοκαίρια που περνούσα στις παραλίες της Χαλκιδικής, όπου το μπλε του ουρανού και της θάλασσας μοιάζει ατελείωτο και ο ήλιος καίει απαλά το δέρμα.

Αυτή η εμπειρία μου βοηθά να καταλάβω γιατί η ποιήτρια χρησιμοποιεί την επαναληπτική φράση «Κλείνεις τα μάτια», η οποία λειτουργεί σαν πρόσκληση στον αναγνώστη να απομακρυνθεί από την καθημερινότητα και να συνδεθεί με την εσωτερική μνήμη και την ψυχική του Ελλάδα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η νοσταλγία δεν είναι παθητική· γίνεται μέσο αντίστασης και αναστοχασμού, τρόπος να διατηρηθεί η σύνδεση με τις αξίες και την ομορφιά της χώρας, ακόμη και σε εποχές κρίσης.

Θεωρητικό πλαίσιο: τόπος, μνήμη και ταυτότητα

Όταν μελετά κανείς την έννοια του τόπου στο ποίημα της Παππά, δεν μπορεί παρά να σκεφτεί τον Gaston Bachelard και την ιδέα ότι ο τόπος δεν είναι απλώς γεωγραφική πραγματικότητα, αλλά ψυχική και αισθητηριακή κατασκευή. Προσωπικά, μπορώ να φανταστώ τις δαντελωτές ακρογιαλιές και τον ήλιο να αντανακλά στο νερό, όπως τις έζησα σε διακοπές μου, και η εμπειρία αυτή με βοηθά να κατανοήσω πώς η ποίηση ανασυγκροτεί τον χώρο μέσα από τις αισθήσεις.

Παράλληλα, η μνήμη λειτουργεί ως κρίκος που συνδέει προσωπικό και συλλογικό: όταν αναπολώ τη θάλασσα ή τα ηλιοβασιλέματα, νιώθω ότι η Ελλάδα του ποιήματος ζει τόσο μέσα στη δική μου εμπειρία όσο και σε μια κοινή συλλογική συνείδηση. Αυτή η διαδικασία δείχνει πώς η Παππά χρησιμοποιεί την ποίηση για να αναδείξει την ταυτότητα μέσα από μνήμη και τόπο, κάτι που βρίσκω ιδιαίτερα σημαντικό στην εποχή της κρίσης που περιγράφει το ποίημα.

Ο τίτλος και η διακειμενικότητα

Ο τίτλος «Ελλάς το μεγαλείο σου» φέρνει στο νου τη διάσημη φράση του Σεφέρη, όπου η Ελλάδα παρουσιάζεται συχνά με ειρωνικό ή αποκαλυπτικό τρόπο. Στην Παππά, ωστόσο, η φράση αποκτά υμνητικό χαρακτήρα. Προσωπικά, βρίσκω αυτή την επιλογή ιδιαίτερα συγκινητική, γιατί επαναφέρει μια θετική, αξιακή σχέση με την πατρίδα. Η χρήση της λέξης «Ελλάς» σε καθαρευουσιάνικη μορφή δίνει βάθος στο ποίημα και συνδέει το κείμενο με τη μακρά λογοτεχνική παράδοση. Ο διάλογος με την παράδοση των Σεφέρη και Ελύτη γίνεται αισθητός, αλλά η Παππά τον προσαρμόζει στις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας, κάτι που προσωπικά βρίσκω πολύ δημιουργικό και έξυπνο.

Δομή και ποιητική τεχνική

Η επαναληπτική φράση «Κλείνεις τα μάτια» δεν είναι απλώς ρυθμικό στοιχείο· λειτουργεί σαν πρόσκληση να συμμετέχεις ενεργά στην εμπειρία. Όταν τη διαβάζω, νιώθω σαν να κλείνω και εγώ τα μάτια και να ακούω τα τζιτζίκια, τα γέλια των παιδιών και το απέραντο μπλε της θάλασσας, σαν να ταξιδεύω μέσα στο ποίημα. Η χρήση του β΄ ενικού αριθμού με κάνει να νιώθω ότι η ποιήτρια μιλάει απευθείας σε μένα, και αυτή η προσωπική σύνδεση κάνει το ποίημα πιο ζωντανό. Μέσα από αυτή τη βιωματική διαδικασία, η Ελλάδα γίνεται χώρος του φωτός, της ομορφιάς και της ψυχικής ανάτασης, κάτι που προσωπικά μου αφήνει έντονη αίσθηση γαλήνης.

Μνήμη, νοσταλγία και απουσία του παρόντος

Η χρήση του ρήματος «αναπολείς» υποδηλώνει χρονική απόσταση. Η Ελλάδα υπάρχει εδώ ως ανάμνηση και ιδεατό, όχι ως δεδομένη πραγματικότητα. Προσωπικά, αυτό μου θυμίζει πώς οι αναμνήσεις από παιδικά καλοκαίρια ή οικογενειακές στιγμές μπορεί να μας δίνουν δύναμη όταν η καθημερινότητα είναι δύσκολη. Η Παππά δείχνει ότι η νοσταλγία δεν είναι παθητική· γίνεται πράξη αντίστασης και διατήρησης της ταυτότητας. Η ανάμνηση του φωτός, του ήλιου και του απέραντου μπλε γίνεται για μένα μια υπενθύμιση ότι οι αξίες και η ομορφιά της Ελλάδας μπορούν να διατηρηθούν παρά τις κοινωνικές δυσκολίες.

Σύμβολα και χρώματα: ήλιος και μπλε

Το ποίημα χρησιμοποιεί σύμβολα που παραπέμπουν σε διαχρονικά στοιχεία της ελληνικής λυρικής παράδοσης. Ο ήλιος, σε κόκκινο και πορτοκαλί, συμβολίζει τη ζωή και τη διάρκεια. Το μπλε της θάλασσας και του ουρανού παραπέμπει στο άπειρο και στο μεταφυσικό στοιχείο της ελληνικής ψυχής. Προσωπικά, κάθε φορά που διαβάζω αυτούς τους στίχους, νιώθω ότι βρίσκομαι μέσα στο φως και το χρώμα που περιγράφει η Παππά. Η χρήση των χρωμάτων δεν περιγράφει απλώς τη φύση, αλλά μεταφέρει συναισθήματα και συνδέεται με την πνευματική ανάταση, κάτι που με κάνει να βλέπω την Ελλάδα ως χώρος έμπνευσης και αισθητικής απόλαυσης.

Αξιακή συγκρότηση της Ελλάδας

Στο καταληκτικό μέρος, η Παππά μεταβαίνει από την αισθητηριακή εμπειρία στη ρητή αξιακή διατύπωση. Η Ελλάδα ορίζεται ως χώρος ελευθερίας, φορέας αλήθειας και δικαιοσύνης, και σημείο συνάντησης παρελθόντος και μέλλοντος. Προσωπικά, νιώθω ότι αυτή η έμφαση στις αξίες μας υπενθυμίζει πως η Ελλάδα δεν είναι μόνο χώρος γεωγραφικός ή πολιτικός, αλλά ιδεατός, πνευματικός και βιωματικός. Η απουσία του παρόντος ενισχύει την αίσθηση ότι πρέπει να ξαναβρούμε τη σύνδεση με τις συλλογικές αξίες στην καθημερινή ζωή.

Ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο

Το ποίημα γράφτηκε το 2016, σε περίοδο οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, με υψηλή ανεργία, αμφισβήτηση θεσμών και αίσθηση αβεβαιότητας. Προσωπικά, θεωρώ ότι η Παππά επιλέγει να απευθυνθεί στη μνήμη, στις αισθήσεις και στη νοσταλγία αντί να σχολιάσει άμεσα την κρίση, κάτι που το κάνει βαθιά ανθρώπινο και θεραπευτικό. Η Ελλάδα του ποιήματος δεν είναι η χώρα των προβλημάτων, αλλά η Ελλάδα της μνήμης και των αξιών, και η ανάμνηση αυτής της ομορφιάς γίνεται μέσο αντίστασης και ενίσχυσης της ταυτότητας.

Συμπεράσματα

Το ποίημα της Βασιλικής Β. Παππά αποτελεί μια σύγχρονη λυρική ανακατασκευή της ελληνικής ταυτότητας. Μέσα από την αισθητηριακή μνήμη, την επαναληπτική δομή και τη ρητή αξιακή διατύπωση, η Παππά επαναφέρει την Ελλάδα ως ιδεατό, βιωματικό και αξιακό χώρο. Προσωπικά, η ανάγνωση με κάνει να νιώθω πως η Ελλάδα ζει μέσα στις αισθήσεις, τις μνήμες και τις αξίες μας. Το ποίημα συνεχίζει δημιουργικά την παράδοση των Σεφέρη και Ελύτη, συνδέοντας το παρελθόν με το μέλλον και την ατομική εμπειρία με τη συλλογική μνήμη, και λειτουργεί ταυτόχρονα λυρικά και ηθικά, επανανοηματοδοτώντας την έννοια της Ελλάδας για τις σύγχρονες γενιές.

Ενδεικτική βιβλιογραφία