Το 2026 δεν χωρούν αυταπάτες. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν οι πόροι για δωρεάν υγεία και παιδεία, αλλά πού επιλέγουν οι κυβερνήσεις να τους κατευθύνουν. Η πρόσβαση στη δημόσια υγεία και εκπαίδευση δεν αποτελεί ιδεολογική εμμονή· αποτελεί τον πυρήνα της κοινωνικής δικαιοσύνης και της δημοκρατικής ισότητας. Και εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η βαθιά διαφορά ανάμεσα στη σοσιαλδημοκρατική αντίληψη και στο δεξιό νεοφιλελεύθερο μοντέλο.
Η σοσιαλδημοκρατία αντιμετωπίζει την υγεία και την παιδεία ως καθολικά κοινωνικά αγαθά. Όχι ως προϊόντα, όχι ως ατομική ευθύνη, όχι ως εμπόρευμα που αγοράζεται ανάλογα με το πορτοφόλι.
Αντίθετα, οι πολιτικές που δίνουν προτεραιότητα στην αγορά οδηγούν στη συρρίκνωση του δημόσιου τομέα, στην ιδιωτικοποίηση βασικών υπηρεσιών και, τελικά, στη μετατροπή των κοινωνικών δικαιωμάτων σε προνόμια για λίγους.
Οι συνέπειες αυτής της επιλογής είναι ήδη ορατές διεθνώς. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, την ισχυρότερη οικονομία του κόσμου, δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι είτε δεν έχουν καμία ασφαλιστική κάλυψη είτε είναι υποασφαλισμένοι. Για πολλούς, μια απλή ιατρική εξέταση ή μια νοσηλεία αποτελεί οικονομικό ρίσκο. Ασθενείς καθυστερούν ή αποφεύγουν θεραπείες, με αποτέλεσμα να επιδεινώνεται η υγεία τους ή να χάνονται ζωές από αντιμετωπίσιμες ασθένειες. Αυτή είναι η πραγματικότητα όταν η υγεία μετατρέπεται σε εμπόρευμα: άνθρωποι μένουν εκτός συστήματος και, σε ακραίες περιπτώσεις, πεθαίνουν αβοήθητοι. Δεν πρόκειται για υπερβολή· είναι μια σκληρή πραγματικότητα που λειτουργεί ως προειδοποίηση.
Στην Ελλάδα, υπάρχει ιστορική εμπειρία που αποδεικνύει ότι υπάρχει και άλλος δρόμος. Το ΠΑΣΟΚ δημιούργησε το Εθνικό Σύστημα Υγείας, κατοχυρώνοντας για πρώτη φορά την καθολική και δωρεάν πρόσβαση των πολιτών στην περίθαλψη. Παράλληλα, επένδυσε στη δημόσια παιδεία ως βασικό εργαλείο κοινωνικής κινητικότητας και μείωσης των ανισοτήτων. Προχώρησε σε ουσιαστική αποκέντρωση, με την ίδρυση και ανάπτυξη πανεπιστημιακών ιδρυμάτων στην Περιφέρεια, ενισχύοντας την ισότιμη πρόσβαση στη γνώση, την περιφερειακή ανάπτυξη και την οικονομική σύγκλιση. Αυτές οι πολιτικές δεν ήταν απλώς μεταρρυθμίσεις· αποτέλεσαν θεμέλια κοινωνικής δικαιοσύνης.
Σήμερα, όμως, αυτή η παρακαταθήκη αποδυναμώνεται.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η κατάσταση που βιώνουν οι στρατιωτικοί και οι οικογένειές τους. Τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων υπηρετούν σε ολόκληρη τη χώρα, συχνά σε ακριτικές και απομακρυσμένες περιοχές, όπου η πρόσβαση σε εξειδικευμένες δημόσιες υπηρεσίες υγείας είναι περιορισμένη ή και ανύπαρκτη. Οι συνεχείς μεταθέσεις επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την καθημερινότητά τους, δημιουργώντας συνθήκες ανασφάλειας.
Ο πρόσφατος νόμος για την υγειονομική περίθαλψη των στρατιωτικών παρουσιάστηκε ως «λύση». Στην πράξη, όμως, έδωσε πρόσβαση σε ιδιώτες ιατρούς χωρίς να εξασφαλίζει δωρεάν κάλυψη μέσω ενός οργανωμένου δικτύου συμβεβλημένων γιατρών.
Αντίθετα, θεσμοθέτησε την οικονομική επιβάρυνση των ίδιων των στελεχών. Δηλαδή, σε ένα ήδη ελλιπές σύστημα, η «επιλογή» μεταφράζεται σε πληρωμή από την τσέπη του στρατιωτικού.
Την ίδια στιγμή, οι επιστροφές δαπανών υγειονομικής περίθαλψης καθυστερούν έως και 18 μήνες, ακυρώνοντας στην πράξη κάθε έννοια στήριξης. Και όλα αυτά, ενώ προηγήθηκαν διθυραμβικές δηλώσεις περί επίλυσης των προβλημάτων.
Η πραγματικότητα είναι σαφής: πρόκειται για μετακύλιση ευθύνης από το κράτος στον πολίτη.
Το ίδιο μοτίβο παρατηρείται και στην παιδεία. Η σταδιακή υποβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης και η ενίσχυση ιδιωτικών λύσεων δημιουργούν ένα σύστημα δύο ταχυτήτων, όπου οι ευκαιρίες δεν καθορίζονται από τις ικανότητες, αλλά από το εισόδημα.
Αυτό, όμως, δεν είναι πρόοδος. Είναι διεύρυνση των ανισοτήτων.
Εκεί ακριβώς ξεκινά η ουσιαστική μάχη: ανάμεσα στη συντήρηση και την πρόοδο με κοινωνικό πρόσημο, ανάμεσα σε μια ανάπτυξη που υπηρετεί ολόκληρη την κοινωνία και σε μια ανάπτυξη που μετριέται μόνο με οικονομικούς δείκτες και κέρδη.
Το 2026, η επιλογή είναι καθαρή: είτε οι κοινωνικές υπηρεσίες παραμένουν εμπόρευμα, είτε η Πολιτεία αναλαμβάνει την ευθύνη να εξασφαλίζει δωρεάν και ισότιμη πρόσβαση σε υγεία και παιδεία για όλους.
Η πρόοδος με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης δεν είναι πολυτέλεια ούτε συνθήκη για λίγους. Είναι αναγκαιότητα για την κοινωνική συνοχή, την ανάπτυξη και τη δημοκρατία.
Γιατί τελικά, μια κοινωνία κρίνεται από το πώς φροντίζει τους πολλούς – όχι από το πόσο διευκολύνει τους λίγους
Συνταγματάρχης ΤΘ ε.α.
Πρώην Γενικός Γραμματέας ΣΑΣΜΥ
Τελειόφοιτος Μηχανικός Χωροταξίας Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης Π.Θ
Εκλεγμένος Σύνεδρος ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής
Οργάνωση Βόλου
