Πριν χτυπήσουν οι καμπάνες, ας ακούσουμε τις σειρήνες

Γράφει η Ιωάννα Χαρμπέα, Κοινωνιολόγος

Η εβδομάδα πριν από τον Δεκαπενταύγουστο δεν είναι απλώς μια περίοδος διακοπών. Είναι ένα ιδιαίτερο κοινωνικό φαινόμενο. Οι πόλεις αδειάζουν, τα χωριά γεμίζουν, οι πλατείες προετοιμάζονται, οι οικογένειες επιστρέφουν στους τόπους καταγωγής τους και οι τοπικές κοινωνίες αναζητούν, μέσα από τα πανηγύρια, έναν τρόπο να ξαναβρούν τη συλλογικότητά τους.

Την ίδια στιγμή, όμως, η χώρα βρίσκεται στην πιο απαιτητική περίοδο του καλοκαιριού από πλευράς πυροπροστασίας. Υψηλές θερμοκρασίες, ξηρασία, άνεμοι και αυξημένη ανθρώπινη δραστηριότητα δημιουργούν ένα σύνθετο κοινωνικό και περιβαλλοντικό πεδίο κινδύνου.

Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη κοινωνιολογική αντίφαση: την ώρα που η κοινωνία αναζητά τη γιορτή, πρέπει ταυτόχρονα να διαχειριστεί τον φόβο της καταστροφής.

Το πανηγύρι δεν είναι απλώς μουσική, χορός και φαγητό. Είναι ένας θεσμός κοινωνικής συνοχής. Δημιουργεί δεσμούς, ενισχύει την αίσθηση του «ανήκειν» και αναπαράγει την τοπική ταυτότητα. Για πολλούς ανθρώπους, ο Δεκαπενταύγουστος σημαίνει επιστροφή στις ρίζες, επανασύνδεση με την οικογένεια και αναβίωση μιας συλλογικής μνήμης.

Όμως η παράδοση δεν μπορεί να λειτουργεί έξω από την πραγματικότητα.

Όταν μια περιοχή βρίσκεται σε αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς, η κοινωνία καλείται να επιλέξει ανάμεσα στην επιθυμία για κανονικότητα και στην ανάγκη για πρόληψη. Η ακύρωση ή η αναβολή μιας εκδήλωσης μπορεί να προκαλεί οικονομική απώλεια, απογοήτευση και κοινωνικές αντιδράσεις. Ωστόσο, η πρόληψη δεν είναι υπερβολή. Είναι κοινωνική ευθύνη.

Το κρίσιμο ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν «θα γίνει το πανηγύρι». Το πραγματικό ερώτημα είναι αν έχουμε δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε να γίνει με ασφάλεια.

Η κοινωνιολογία μάς διδάσκει ότι η συμπεριφορά των ανθρώπων δεν διαμορφώνεται μόνο από τους κανόνες, αλλά και από την κουλτούρα μιας κοινωνίας. Όταν η ατομική ευθύνη, η συλλογική εγρήγορση και ο σεβασμός στους κανόνες γίνονται μέρος της καθημερινότητας, η πρόληψη παύει να θεωρείται περιορισμός και μετατρέπεται σε πολιτισμό.

Και ίσως αυτό είναι το μεγαλύτερο στοίχημα αυτής της εβδομάδας.

Να μπορέσουμε να γιορτάσουμε χωρίς να αδιαφορούμε. Να διασκεδάσουμε χωρίς να ξεχνάμε ότι γύρω μας υπάρχει ένα εύθραυστο φυσικό περιβάλλον. Να τιμήσουμε την παράδοση χωρίς να τη χρησιμοποιούμε ως δικαιολογία για επικίνδυνες συμπεριφορές.

Γιατί η πραγματική κοινωνική συνοχή δεν φαίνεται μόνο όταν χορεύουμε όλοι μαζί στην πλατεία.

Φαίνεται κυρίως όταν όλοι μαζί αποφασίζουμε να προστατεύσουμε τον τόπο μας.

Λίγες ημέρες πριν από τον Δεκαπενταύγουστο, λοιπόν, ίσως χρειάζεται να ξανασκεφτούμε τι σημαίνει γιορτή. Γιορτή δεν είναι μόνο τα φώτα, η μουσική και το πλήθος. Είναι και η ασφάλεια, η υπευθυνότητα, η αλληλεγγύη.

Οι καμπάνες μπορούν να χτυπήσουν.

Αρκεί να μην χρειαστεί να χτυπήσουν μαζί τους και οι σειρήνες.