Με αφετηρία την πρόσφατη απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ για το νέο πολεοδομικό σχεδιασμό, από το Βόρειο Αιγαίο και την Κρήτη, με ορατό το ενδεχόμενο να επεκταθεί και σε άλλες περιοχές της χώρας, εκδηλώνεται νέο κύμα αντιδράσεων για τους περιορισμούς πολεοδόμησης και δόμησης σε οικισμούς και εκτός σχεδίου περιοχές.
Οι Δήμοι του Βόρειου Αιγαίου συγκροτούν ενιαίο μέτωπο και ζητούν συνάντηση με τον πρωθυπουργό, ενώ πρώην υπουργός και βουλευτής ΝΔ Ηρακλείου Κρήτης φέρνει το θέμα στη Βουλή, ζητώντας εξηγήσεις από την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ. Στον αντίποδα οι πολεοδόμοι του ΣΕΠΟΧ ζητούν αυστηρότερους περιορισμούς.
Το νέο κύμα αντιδράσεων πυροδοτείται αμέσως μετά την απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ, να ζητήσει από την κυβέρνηση και το αρμόδιο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας αλλαγές στους κανόνες εκπόνησης των μελετών των νέων Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων, οριοθέτησης οικισμών, και αναγνώρισης οδών, υιοθετώντας εισήγηση αρμόδιας επιτροπής της ΚΕΔΕ, που επισημαίνει ότι:
♦ Στους οικισμούς, «οικόπεδα κινδυνεύουν να μετατραπούν σε αγροτεμάχια, ενώ οικοδομικές άδειες τίθενται υπό αμφισβήτηση». Και ότι:
♦ Σε πολλές περιοχές δεν υπάρχει επίσημος χαρακτηρισμός του οδικού δικτύου, καθιστώντας πρακτικά αδύνατη την οικοδομησιμότητα χιλιάδων εκτός σχεδίου ιδιοκτησιών.
Έτοιμοι για το Μαξίμου οι Δήμαρχοι Δήμων Βορείου Αιγαίου
Κατεπείγουσα συνεδρίαση πραγματοποιούν την Παρασκευή 6 Μαρτίου 2026, οι Δήμοι της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Βορείου Αιγαίου (ΠΕΔΒ), με αποκλειστικό θέμα την εξέλιξη των ΤΠΣ και τις επιπτώσεις που μπορεί να επιφέρει η αναθεώρηση των ορίων οικισμών, με αφορμή τη διαδικασία εκπόνησης των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ) για τα νησιά του Βορείου Αιγαίου, καθώς η β’ φάση της μελέτης εισέρχεται σε κρίσιμη καμπή, όπως γράφουν τα «Νέα της Λέσβου».
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, θα συνταχθεί ψήφισμα διαμαρτυρίας προς τους αρμόδιους υπουργούς, ενώ θα ζητηθεί συνάντηση με τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, παρουσία όλων των δημάρχων της ΠΕΔ.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη επικοινωνία, ώστε αντίστοιχη πρωτοβουλία να αναληφθεί και από την Περιφερειακή Ένωση Δήμων Νοτίου Αιγαίου, με στόχο τη διαμόρφωση ενιαίου νησιωτικού μετώπου.
Ο πρόεδρος της ΠΕΔ Βορείου Αιγαίου και δήμαρχος Δυτικής Λέσβου, Ταξιάρχης Βέρρος, μιλώντας στα «Νέα της Λέσβου», έθεσε το ζήτημα με όρους επιβίωσης για τις τοπικές κοινωνίες. Όπως υπογράμμισε, «η ενδεχόμενη συρρίκνωση οικισμών θα επιφέρει ανυπολόγιστες οικονομικές κι αναπτυξιακές συνέπειες, περιορίζοντας τη δυνατότητα δόμησης, απαξιώνοντας ιδιοκτησίες κι ανακόπτοντας επενδυτικά σχέδια σε περιοχές που ήδη δοκιμάζονται δημογραφικά». Κατά τον ίδιο, «ο χωρικός σχεδιασμός οφείλει να λαμβάνει υπόψη τη νησιωτικότητα, ως ειδική συνθήκη και να λειτουργεί ως εργαλείο αναζωογόνησης και όχι ως μηχανισμός περαιτέρω αποδυνάμωσης».
Πρωταγωνιστικός ο ρόλος του δημάρχου Μυτιλήνης Παναγιώτη Χριστόφα
Ο δήμαρχος Μυτιλήνης, Παναγιώτης Χριστόφας έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις οργανώνοντας παράλληλα συνάντηση διαβούλευσης για τα θέματα που ανακύπτουν από το νέο πολεοδομικό σχεδιασμό και τους ολικισμούς, με εκπροσώπους των συλλόγων των πολιτικών μηχανικών, αρχιτεκτόνων και τοπογράφων μηχανικών, καθώς και με τον πρόεδρο του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας – Παράρτημα Βορειοανατολικού Αιγαίου.
Ο κ. Χριστόφας υπογράμμισε ότι «πρόκειται για ζήτημα που απαιτεί συντονισμένη θεσμική παρέμβαση», δηλώνοντας αποφασισμένος να τεθεί επικεφαλής της προσπάθειας προστασίας των δημοτών, που ενδέχεται να πληγούν από ενδεχόμενες αλλαγές στα όρια των οικισμών.
Το ζήτημα αναμένεται να τεθεί στο Δημοτικό Συμβούλιο της 16ης Μαρτίου, με εισηγητή τον ίδιο τον δήμαρχο.
Τι διαπιστώθηκε στη συνάντηση του Δημάρχου Μυτιλήνης με τους τεχνικούς επιστημονικούς φορείς
Αναφερόμενος στα αποτελέσματα της συνάντησης του Δήμου με τους τεχνικούς φορείς ο κος Χριστόφας επισήμανε ότι: «η αντίληψη των συνομιλητών ήταν ταυτόσημη με την εκφρασθείσα θέση της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), η οποία έχει ήδη αναδείξει σε εθνικό επίπεδο τις δυσλειτουργίες που ανακύπτουν κατά την εκπόνηση και υλοποίηση των ΤΠΣ».
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη διάσταση της νησιωτικότητας και της παραμεθορίου περιοχής, παράμετροι που, όπως υπογράμμισε ο δήμαρχος Μυτιλήνης, οφείλουν να ληφθούν σοβαρά υπόψη από την κυβέρνηση και το αρμόδιο υπουργείο. Το βασικό επιχείρημα που διατυπώθηκε ήταν ότι η χωρική ιδιαιτερότητα της Λέσβου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με οριζόντιες ρυθμίσεις που σχεδιάστηκαν για ηπειρωτικές περιοχές. Κεντρικό μέλημα της Δημοτικής Αρχής Μυτιλήνης αποτελεί η χρήση γης και τα όρια των οικισμών.
Ο κ. Χριστόφας ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «αποτελεί παράδοξο να υπάρχουν καταστηματάρχες στην Ερμού της Μυτιλήνης που, σύμφωνα με τις νέες προτάσεις χρήσης γης, να μην μπορούν να δραστηριοποιηθούν στον τομέα που δραστηριοποιούνται σήμερα». Η συγκεκριμένη επισήμανση αποτυπώνει το εύρος των πιθανών επιπτώσεων, που δεν περιορίζονται σε εκτός σχεδίου εκτάσεις, αλλά αγγίζουν τον πυρήνα της τοπικής οικονομίας.
Ανοιχτό παραμένει επίσης το κεφάλαιο των βιομηχανικών μονάδων, των δεξαμενών καυσίμων και των οχλουσών επιχειρήσεων, καθώς το πεδίο της διαβούλευσης για τις χρήσεις γης βρίσκεται ακόμη σ’ εξέλιξη. Οι τελικές κατευθύνσεις θα καθορίσουν το μέλλον υφιστάμενων δραστηριοτήτων, αλλά και τις δυνατότητες νέων επενδύσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, ο δήμαρχος Μυτιλήνης ανακοίνωσε ότι το επόμενο διάστημα θα ξεκινήσει κύκλος συζητήσεων με τις διοικήσεις του Επιμελητηρίου Λέσβου, της Ένωσης Ξενοδόχων, του Δικτύου Κοινοτήτων, του Γεωτεχνικού και του Οικονομικού Επιμελητηρίου, καθώς και με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Στόχος είναι, μετά την παρουσίαση των ΤΠΣ τον Απρίλιο, να έχει προηγηθεί αναλυτικός διάλογος, ώστε η μηνιαία διαβούλευση που θα ακολουθήσει να στηριχθεί σε τεκμηριωμένες θέσεις.
Από την πλευρά του ο πρόεδρος του ΤΕΕ/Παραρτήματος Βορειοανατολικού Αιγαίου, Στρατής Μανωλακέλλης, επεσήμανε στα « Νέα της Λέσβου» ότι «το ΤΕΕ παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή κι επιστημονική ευθύνη την εκπόνηση των ΤΠΣ για τους δήμους Μυτιλήνης, Δυτικής Λέσβου και Λήμνου».
Όπως τονίζει, «η ολοκλήρωση των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων αποτελεί καθοριστική τομή για τον χωρικό σχεδιασμό και θα επηρεάσει άμεσα την αναπτυξιακή δυναμική, την προσέλκυση επενδύσεων και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Η διαδικασία οφείλει να προχωρήσει με επιστημονική επάρκεια, διαφάνεια και ουσιαστική διαβούλευση με το σύνολο της τεχνικής κοινότητας και των τοπικών φορέων, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι τελικές ρυθμίσεις θα ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες». Ιδιαίτερη ανησυχία καταγράφεται και στον επιχειρηματικό κόσμο.
Ο πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Μυτιλήνης, Γιάννης Μουτζούρης, εφιστά την προσοχή όλων των αρμοδίων, «ώστε να μην αλλάξουν οι χρήσεις των επιχειρήσεων με τρόπο που θα διαταράξει τη λειτουργία της αγοράς». Όπως επισημαίνει, «ο Εμπορικός Σύλλογος θα συμμετάσχει στη διαβούλευση που θα οργανώσει ο Δήμος Μυτιλήνης, με στόχο να διασφαλιστεί ότι οι τελικές ρυθμίσεις δεν θα οδηγήσουν σε αναγκαστικές μετακινήσεις ή περιορισμούς εμπορικών δραστηριοτήτων σε κεντρικές και παραδοσιακές αγορές».
Το ζήτημα, όπως προκύπτει από τις παρεμβάσεις όλων των πλευρών, δεν περιορίζεται σε έναν τεχνικό ανασχεδιασμό χαρτών. Αγγίζει την αξία της γης, τη δυνατότητα αξιοποίησης περιουσιών, τη δημογραφική συγκράτηση και την αναπτυξιακή κατεύθυνση της Λέσβου για τις επόμενες δεκαετίες. Σ’ ένα περιβάλλον με πληθυσμιακή γήρανση και περιορισμένη επενδυτική κινητικότητα, κάθε ρύθμιση που συρρικνώνει τα όρια οικισμών ή μεταβάλλει αιφνιδιαστικά τις χρήσεις γης, αντιμετωπίζεται ως δυνητικός παράγοντας αποσταθεροποίησης.
Η συνεδρίαση της Παρασκευής αναμένεται, συνεπώς, να αποτελέσει κομβικό σημείο. Η διαμόρφωση ενιαίου ψηφίσματος και η διεκδίκηση συνάντησης στο ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο αποτυπώνουν τη βαρύτητα που αποδίδουν οι αυτοδιοικητικοί παράγοντες στο ζήτημα.
Παρέμβαση στη Βουλή από την Κρήτη για τις παρεκκλίσεις δόμησης στα νέα πολεοδομικά σχέδια
Την επιστολή του Τμήματος Ανατολικής Κρήτης του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ/ΤΑΚ), με την οποία αναδεικνύεται η ανάγκη έκδοσης σαφών οδηγιών σχετικά με τη δυνατότητα διατήρησης των κατά παρέκκλιση αρτιοτήτων και των σχετικών όρων δόμησης κατά την εκπόνηση των Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ και ΕΠΣ), κατέθεσε στη Βουλή με Αναφορά προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Σταύρο Παπασταύρου, ο πρ. Υπουργός – Βουλευτής Ηρακλείου, Λευτέρης Αυγενάκης.
Στην επιστολή επισημαίνεται ότι «η υφιστάμενη κατάσταση έχει δημιουργήσει σημαντική αβεβαιότητα στους μελετητές, στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αλλά και στους πολίτες», καθώς «απουσιάζει σαφής και ενιαία κατεύθυνση ως προς το εάν και υπό ποιες προϋποθέσεις δύνανται τα ΤΠΣ και ΕΠΣ να προβλέπουν τη διατήρηση των κατά παρέκκλιση αρτιοτήτων και των σχετικών όρων δόμησης στις εκτός σχεδίου περιοχές».
Όπως τονίζει χαρακτηριστικά το ΤΕΕ/ΤΑΚ, το ζήτημα της κατά παρέκκλιση δόμησης αποκτά ιδιαίτερη σημασία κατά την εκπόνηση των νέων πολεοδομικών σχεδίων, καθώς «η διαδικασία εκπόνησης των ΤΠΣ και ΕΠΣ αποτελεί τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση χωρικού σχεδιασμού των τελευταίων ετών και θα κρίνει οριστικά το καθεστώς δόμησης για τις επόμενες δεκαετίες».
Παράλληλα, στην επιστολή υπογραμμίζεται ότι «σε πολλές περιοχές της Κρήτης, η πολεοδομική εξέλιξη των τελευταίων δεκαετιών στηρίχθηκε σε καθεστώς παρεκκλίσεων, το οποίο διαμόρφωσε πραγματικές καταστάσεις και εύλογες προσδοκίες», γεγονός που καθιστά αναγκαία μια προσεκτική και τεκμηριωμένη προσέγγιση κατά τον σχεδιασμό των νέων πολεοδομικών εργαλείων.
Ειδικότερα, η Διοικούσα Επιτροπή του ΤΕΕ/ΤΑΚ επισημαίνει ότι:
«Τα ΤΠΣ και ΕΠΣ, ως εργαλεία ολοκληρωμένου πολεοδομικού σχεδιασμού, διαθέτουν τη θεσμική δυνατότητα να προβλέπουν ρυθμίσεις κατά παρέκκλιση, εφόσον αυτές εντάσσονται σε τεκμηριωμένο σχεδιασμό».
«Η διατήρηση των παρεκκλίσεων, ιδίως σε περιοχές με διαμορφωμένη πραγματική κατάσταση και έντονη ιδιοκτησιακή κατάτμηση, αποτελεί αναγκαία επιλογή για την αποφυγή απότομων και δυσανάλογων μεταβολών».
«Η μη παροχή σαφούς οδηγίας δημιουργεί κίνδυνο άνισης μεταχείρισης μεταξύ περιοχών και αδικαιολόγητων κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων».
Για τον λόγο αυτό, το ΤΕΕ/ΤΑΚ ζητά «την έκδοση ρητής εγκυκλίου ή κατευθυντήριας οδηγίας προς τους μελετητές των ΤΠΣ και ΕΠΣ, με την οποία να αποσαφηνίζεται ότι δύνανται και οφείλουν, όπου αυτό τεκμηριώνεται πολεοδομικά, να προβλέπουν τη διατήρηση των κατά παρέκκλιση αρτιοτήτων και όρων δόμησης στις εκτός σχεδίου περιοχές».
Όπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά, «η διατήρηση των παρεκκλίσεων μέσω των ΤΠΣ και ΕΠΣ, με τεκμηριωμένο και οργανωμένο τρόπο, αποτελεί κρίσιμη επιλογή για την ομαλή μετάβαση στο νέο καθεστώς χωρικού σχεδιασμού».
Με την Αναφορά του, ο Λευτέρης Αυγενάκης ζητά να εξεταστούν με προσοχή τα ζητήματα που τίθενται στην επιστολή, ώστε να δοθούν σαφείς κατευθύνσεις στους μελετητές των πολεοδομικών σχεδίων και να αποφευχθούν αβεβαιότητες που επηρεάζουν τόσο τον χωρικό σχεδιασμό όσο και την ασφάλεια δικαίου για τους πολίτες.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι απαιτούνται πρωτοβουλίες που θα διασφαλίσουν «την προστασία της ιδιοκτησίας και την αναπτυξιακή προοπτική της υπαίθρου», ιδίως σε περιοχές με έντονη ιδιοκτησιακή κατάτμηση, όπως συμβαίνει σε πολλές περιοχές της Κρήτης.
«Η μετάβαση στο νέο πλαίσιο χωρικού σχεδιασμού πρέπει να γίνει με ρεαλισμό, τεκμηρίωση και σεβασμό στις πραγματικές συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στις τοπικές κοινωνίες. Η σαφής καθοδήγηση προς τους μελετητές των ΤΠΣ και ΕΠΣ είναι απαραίτητη, ώστε να διασφαλιστεί η ισορροπία ανάμεσα στον ορθολογικό σχεδιασμό, την προστασία της ιδιοκτησίας και τη βιώσιμη ανάπτυξη της ελληνικής υπαίθρου», υπογραμμίζει ο κ. Αυγενάκης.
Η επίσημη απόφαση του ΔΣ της ΚΕΔΕ για το νέο πολεοδομικό σχεδιασμό
Η απόφαση που ενέκρινε το Διοικητικό Συμβούλιο της ΚΕΔΕ αναφορικά με τις νέες μελέτες πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού, που αφορούν στο 80% της επικράτειας και το αμέσως προσεχές διάστημα εισάγονται μαζικά για συζήτηση στα δημοτικά συμβούλια των Δήμων, αναδεικνύει σε θέμα αιχμής ότι οι γνωμοδοτήσεις των δημοτικών συμβουλίων για τις νέες μελέτες πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού, πρέπει να είναι αποφασιστικού και όχι απλώς γνωμοδοτικού χαρακτήρα.
-«Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια αποτελούν βασικό εργαλείο ολοκληρωμένου χωρικού και πολεοδομικού σχεδιασμού σε επίπεδο Δήμου, με στόχο την ορθολογική οργάνωση του χώρου, την προστασία του περιβάλλοντος και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Ωστόσο, καταγράφονται σημαντικά προβλήματα, όπως ζητήματα οριοθέτησης οικισμών και περιορισμών δόμησης, ασάφειες στην αναγνώριση και καταγραφή του οδικού δικτύου, ασυμβατότητες μεταξύ πολεοδομικών, περιβαλλοντικών και χωροταξικών δεδομένων, περιορισμένη θεσμική συμμετοχή των Δήμων στη διαμόρφωση των κατευθύνσεων των σχεδίων, αλλά και δυσχέρειες συντονισμού με τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, ιδίως σε περιοχές Natura» λέει η εισήγηση που υιοθέτησε με απόφαση του το ΔΣ της ΚΕΔΕ.
Η εισήγηση που ενέκρινε το ΔΣ της ΚΕΔΕ, την οποία παρουσίασαν οι Μ. Κοκοσάλης και Μερόπη Υδραίου, πρόεδρος και αντιπρόεδρος αντίστοιχα της Επιτροπής Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων της ΚΕΔΕ επισημαίνει συγκεκριμένα τα ακόλουθα:,
Ασφυκτικά Χρονοδιαγράμματα και Κίνδυνος Απώλειας Πόρων
Η χώρα βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή, καθώς περίπου 240 Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια βρίσκονται σε φάση ολοκλήρωσης, με το χρονοδιάγραμμα να λήγει τον Ιούνιο του 2026, ημερομηνία κατά την οποία ολοκληρώνεται η χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Οι μελετητές που συμμετείχαν στη συνεδρίαση τόνισαν ότι ο χρόνος υλοποίησης είναι ασφυκτικά περιορισμένος, ελλοχεύοντας σοβαρό κίνδυνο να μην ολοκληρωθούν εγκαίρως τα σχέδια. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στη μεταφορά του οικονομικού βάρους στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων. Η ΚΕΔΕ προειδοποιεί ότι ένα εργαλείο ζωτικής σημασίας για τη χωροταξική οργάνωση κινδυνεύει να μετατραπεί σε διοικητικό και οικονομικό πρόβλημα, εάν δεν παραχωρηθεί επαρκής χρόνος για διαβούλευση και ουσιαστική επεξεργασία από τα δημοτικά συμβούλια.
Οικισμοί κάτω των 2.000 Κατοίκων: Συνταγματικές και Κοινωνικές Επιπτώσεις
Κομβικό σημείο της συζήτησης αποτέλεσε η πρόσφατη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας αναφορικά με την οριοθέτηση οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων. Η νέα αυτή εξέλιξη αμφισβητεί τις οριοθετήσεις που πραγματοποιήθηκαν με αποφάσεις Νομαρχών την περίοδο 1983–1985, δημιουργώντας αβεβαιότητα σε χιλιάδες ιδιοκτησίες. Οικόπεδα κινδυνεύουν να μετατραπούν σε αγροτεμάχια, ενώ οικοδομικές άδειες τίθενται υπό αμφισβήτηση. Υπογραμμίστηκε η ανάγκη να μην ανατρέπονται αιφνιδίως κεκτημένα δικαιώματα, φορολογημένες αξίες και υφιστάμενες άδειες.
Η πρόταση που υιοθετήθηκε από την ΚΕΔΕ κινείται σε δύο άξονες:
♦ Για οικισμούς έως 700 κατοίκους (που αποτελούν το 93% των οικισμών της χώρας), προτείνεται η διατήρηση των ορίων χωρίς ιδιαίτερη αιτιολόγηση, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.
♦ Για οικισμούς με 700–2.000 κατοίκους, προτείνεται η διατήρηση των ορίων, αλλά με αυστηρότερους όρους δόμησης, αντί της υποχρεωτικής πολεοδόμησης.
Ωστόσο, η ΚΕΔΕ προειδοποιεί ότι οι προτεινόμενοι νέοι όροι δόμησης σε πολλά σχέδια είναι αυστηρότεροι από τους υφιστάμενους, γεγονός που ενδέχεται να προκαλέσει απομείωση της αξίας των ακινήτων.
Εκτός Σχεδίου Δόμηση και Οδικό Δίκτυο: Πρακτική Αδυναμία Οικοδομησιμότητας
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράστηκε για τη ρύθμιση που απαιτεί πρόσωπο 15 μέτρων σε χαρακτηρισμένο κοινόχρηστο δρόμο. Το πρόβλημα είναι ότι σε πολλές περιοχές δεν υπάρχει επίσημος χαρακτηρισμός του οδικού δικτύου, καθιστώντας πρακτικά αδύνατη την οικοδομησιμότητα χιλιάδων εκτός σχεδίου ιδιοκτησιών. Η ΚΕΔΕ ζητά την επιτάχυνση της μελέτης αποτύπωσης και χαρακτηρισμού δρόμων από το ΤΕΕ, καθώς και την καταγραφή και θεσμική κατοχύρωση του δημοτικού οδικού δικτύου.
Natura και Χωρικοί Περιορισμοί
Σε περιοχές Natura, που καλύπτουν το 30–40% της επικράτειας, τα όρια των οικισμών δεν μπορούν να επεκταθούν, δημιουργώντας σοβαρές αναπτυξιακές δυσκολίες, ιδιαίτερα για ορεινούς και νησιωτικούς δήμους. Επισημάνθηκε ότι ο οριζόντιος χαρακτήρας των κατευθύνσεων δεν λαμβάνει υπόψη την ιδιαιτερότητα της νησιωτικότητας, της ορεινότητας και της δημογραφικής αποψίλωσης.
Ενεργειακή Αναβάθμιση Κτιρίων: Νέες Υποχρεώσεις έως το 2030
Η συζήτηση επεκτάθηκε στην ευρωπαϊκή οδηγία για την ενεργειακή αναβάθμιση ιδιωτικών και δημόσιων κτιρίων. Οι ανησυχίες εστιάζονται στην πιθανή αδυναμία μεταβίβασης ιδιωτικών ακινήτων χωρίς την προηγούμενη αναβάθμιση, καθώς και στην έλλειψη επαρκών χρηματοδοτικών εργαλείων για σχολεία, δημαρχεία και άλλες δημοτικές υποδομές. Η ΚΕΔΕ τόνισε την ανάγκη για ένα εθνικό χρηματοδοτικό πλαίσιο στήριξης, καθώς διαφορετικά η υποχρέωση αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες.
Ρόλος Δημοτικών Συμβουλίων και Συνάντηση με το ΣτΕ
Κεντρική θέση της εισήγησης ήταν η ανάγκη τα ΤΠΣ να παρουσιάζονται υποχρεωτικά στα Δημοτικά Συμβούλια, με τη γνωμοδότησή τους να έχει δεσμευτικό χαρακτήρα. Επισημάνθηκε η σημασία της ουσιαστικής συνεργασίας με τις τεχνικές υπηρεσίες των δήμων, καθώς, όπως τονίστηκε, «όσα ξέρει ο νοικοκύρης δεν τα ξέρει ο κόσμος όλος». Επιπλέον, η Επιτροπή πρότεινε επίσημη συνάντηση με το Συμβούλιο της Επικρατείας, με στόχο την εξήγηση των πρακτικών συνεπειών των αποφάσεων, τη διασφάλιση της προστασίας των ιδιοκτησιών και την επίτευξη ισορροπίας μεταξύ περιβαλλοντικής προστασίας και κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η εισήγηση της Επιτροπής εγκρίθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΚΕΔΕ. Το μήνυμα που αναδύθηκε από τη συζήτηση είναι σαφές: Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια είναι απαραίτητα, αλλά χωρίς επαρκή χρόνο, θεσμική σαφήνεια και χρηματοδοτική στήριξη, ενδέχεται να οδηγήσουν σε ανασφάλεια δικαίου, απομείωση περιουσιών και αναπτυξιακή στασιμότητα. Η ΚΕΔΕ ζητά άμεσες θεσμικές παρεμβάσεις, ουσιαστικό διάλογο με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και θεσμική συνεργασία με το ΣτΕ, ώστε ο χωροταξικός σχεδιασμός να αποτελέσει εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης και όχι πεδίο νέων αδιεξόδων.
Θέσεις του ΣΕΠΟΧ για τους οικισμούς και το νέο πολεοδομικό σχεδιασμό
Από την πλευρά του ο Σύλλογος Πολεοδόμων Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ) με απόφαση της γενικής συνέλευσης των μελών του, παρεμβαίνοντας με κριτική και προτάσεις για το νέο πολεοδομικό σχεδιασμό προτείνει για τους οικισμούς:
«Απλοποίηση των ρυθμίσεων για τους 10.000 μικρούς οικισμούς μέχρι 700 κατοίκους και ιδιαίτερα για τους 6.500 στάσιμους και φθίνοντες που είναι μικρότεροι των 500 κατοίκων. Στόχος η αποφυγή αναπτύξεων τύπου ΕΣΧΑΣΕ κ.λπ. μέσα στα όρια και δίπλα στα όρια των οικισμών. Αυτό σημαίνει όχι πολεοδόμηση (που εξ’ άλλου δεν επιβάλλεται από το ν. 4759/2020) αλλά οργανική ανάπτυξη με οριοθέτηση, όρους δόμησης, και όπου χρειάζεται σημειακές διανοίξεις δρόμων στη βάση του άρθρου 19 του ν. 2508/1997 και του Π.Δ/τος 1985 (που καταργήθηκαν και προτείνεται να επανέλθουν) και που προέβλεπε παραχώρηση γης από τους ιδιοκτήτες για κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους. Επίσης, απαιτεί την ανάλογη προσαρμογή της νομοθεσίας και των σχετικών ΠΔ. Η πολεοδόμηση μπορεί να αφορά μεγαλύτερους οικισμούς (700 έως 2.000 κατοίκους) εφόσον είναι τουριστικοί, παραλιακοί, περιαστικοί».
Σύμφωνα με την απόφαση της ΓΣ του ΣΕΠΟΧ, οι κατευθύνσεις για κομβικά ζητήματα του χωρικού σχεδιασμού θα πρέπει να αφορούν αρχικά τα εξής:
♦ Την προστασία της γεωργικής γης για λόγους ασφάλειας, επισιτιστικής επάρκειας, αυτονομίας σε συνδυασμό με προτάσεις μέτρων ανάπτυξης του πρωτογενή τομέα.
♦ Την επιτρεπόμενη απόσταση δόμησης από τις ακτές τουλάχιστον σύμφωνα με τα όρια που καθορίζει η Συνθήκη της Βαρκελώνης και ισχύει σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη, καθώς και την επικύρωση του σχετικού πρωτοκόλλου. Επίσης την εφαρμογή της ισχύουσας διάταξης του ν. 1337/1983 για τους κάθετους δρόμους πρόσβασης στις ακτές.
♦ Την ουσιαστική προστασία του τοπίου σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιολογική Ποικιλότητα (CBD) και όλων των περιοχών προστασίας της φύσης σύμφωνα με τον Κανονισμό Αποκατάστασης της Φύσης (Nature Restoration Law) που προωθήθηκε από την ΕΕ και εγκρίθηκε το 2024. Εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για το Τοπίο.
♦ Την αποφυγή της οικιστικής εξάπλωσης σύμφωνα με τις κατευθύνσεις των κειμένων σχετικά με τον χωρικό σχεδιασμό διεθνών οργανισμών (ΕΕ, ΟΗΕ, ΟΟΣΑ) και του στόχου της ΕΕ να αναχαιτιστεί η τεχνική κάλυψη γης έως το 2050, ο οποίος πολύ πρόσφατα επιβεβαιώθηκε στο πλαίσιο του ECTP-CEU (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Πολεοδόμων Χωροτακτών) για την επέτειο των 40 ετών, με αναφορά στη «διαφύλαξη της αδόμητης γης και του εδάφους ως σημαντικό οικοσύστημα με τον περιορισμό των οικιστικών επεκτάσεων μέσω του χωρικού σχεδιασμού».
♦ Τη διατήρηση των περιορισμών που τίθενται από προεδρικά διατάγματα ΖΟΕ στα ΤΠΣ. Οι περιορισμοί κατατμήσεων και δόμησης που θέτουν οι ΖΟΕ και ισχύουν σήμερα στον εκτός σχεδίου χώρο αποτελούν πολεοδομικό και περιβαλλοντικό κεκτημένο, το οποίο απαγορεύεται να επιδεινώνεται. Για το θέμα των ΖΟΕ υπάρχει πλούσια νομολογία του ΣτΕ (για τουλάχιστον μια 30ετία), ώστε ενδεχόμενη διαφοροποίησή τους από τα ΤΠΣ -η οποία να συνιστά χειροτέρευση πολεοδομικού και περιβαλλοντικού καθεστώτος- να παραβαίνει συνταγματική επιταγή και, κατά συνέπεια, να εγκυμονεί κινδύνους μέσω ακυρωτικών διαδικασιών για τα ΤΠΣ σε περιοχές για τις οποίες έχουν θεσπιστεί ΖΟΕ.
♦ Τον απόλυτο σεβασμό και την ενσωμάτωση των ΠΔ του Υπουργείου Αιγαίου (2000-2003) για την προστασία περιοχών ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, στις οποίες η συνταγματική επιταγή διατήρησής τους είναι ακόμα πιο ξεκάθαρη και άκαμπτη. Τα νησιά του Αιγαίου αποτελούν ευαίσθητα οικοσυστήματα με περιορισμένη φέρουσα ικανότητα. Τα ΠΔ του Υπ. Αιγαίου λειτούργησαν ως “ανάχωμα” στην άναρχη δόμηση και την αλλοίωση του τοπίου. Εδώ, η προστασία του τοπίου νοείται ως αυτοτελές περιβαλλοντικό και πολιτιστικό αγαθό, καθιστώντας το υφιστάμενο καθεστώς ένα αδιαπραγμάτευτο «ελάχιστο όριο» (baseline) για τον νέο σχεδιασμό. Τα ΤΠΣ/ΕΠΣ οφείλουν να εκκινούν από αυτό το κεκτημένο, προσαρμόζοντας τη χωρική οργάνωση στις νέες απαιτήσεις της κλιματικής κρίσης χωρίς όμως να απομειώνουν το επίπεδο προστασίας.
♦ Τα ΤΠΣ καθορίζουν -σε όλη τους την έκταση και με τη δέουσα τεκμηρίωση- τις χρήσεις γης και τις ρυθμίσεις δόμησης, στις οποίες εμπεριέχεται και η έννοια της χωρητικότητας, η οποία αποτελεί βασικό και ουσιώδες στοιχείο του χωρικού σχεδιασμού. Για τον λόγο αυτόν τα ΤΠΣ θα πρέπει να αποφεύγουν να προτείνουν άκριτα εκθέσεις εκτίμησης φέρουσας ικανότητας (ΕκΕΦΙ) για περιορισμένες μάλιστα περιοχές τους για δύο λόγους: Διότι αφενός ακυρώνουν τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό με βάση μια έννοια (φέρουσα ικανότητα) που παραμένει ανοικτή σε ερμηνείες, αφετέρου επειδή με τη χρήση τεχνολογίας και το πρόσχημα υλοποίησης αβέβαιων υποδομών είναι εφικτό να επιτρέψουν υπέρβαση ποσοτικών δεικτών που δεν θα ήταν επιτρεπτή με τη συνεκτίμηση κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραμέτρων, όπως πραγματοποιεί η μελέτη του ΤΠΣ.
ecopress.gr
