Μορφή Επιδημίας Πίσω από τις Κλειστές Πόρτες: Όταν η Αγάπη Φοράει το Προσωπείο του Δημίου»

Της Ιωάννας Χαρμπέα*

Κάθε φορά που κλείνει μια πόρτα, μια ολόκληρη ιστορία απομονώνεται από τον κόσμο. Στο σκοτάδι του ιδιωτικού χώρου, εκεί όπου η κοινωνία και οι τοπικές κοινότητες συχνά επιλέγουν τη σιωπηρή ανοχή λόγω του κοινωνικού στίγματος, συντελείται ένα από τα πιο διαπεραστικά εγκλήματα των καιρών μας: η κακοποίηση της γυναίκας. Το φαινόμενο αυτό παίρνει πλέον μορφή επιδημίας στην Ελλάδα, εκτινάσσοντας τα ποσοστά της ενδοοικογενειακής βίας. Δεν πρόκειται για ένα «οικογενειακό πρόβλημα», ούτε για μια «κακιά στιγμή». Είναι ένα έγκλημα που περιλαμβάνεται στον Ποινικό Κώδικα, μια συστηματική και μεθοδική αποδόμηση της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ως κοινωνιολόγος και εγκληματολόγος, έρχομαι καθημερινά αντιμέτωπη με το σκληρό αποτύπωμα αυτής της βίας. Τα επίσημα στοιχεία είναι συγκλονιστικά: οι αναφορές ενδοοικογενειακής βίας στην Ελληνική Αστυνομία παρουσιάζουν ραγδαία αύξηση, με χιλιάδες γυναίκες να καταγγέλλουν ετησίως τη βάρβαρη πραγματικότητα που βιώνουν. Ωστόσο, η βία σπάνια ξεκινάει με ένα χτύπημα. Ξεκινάει ψιθυριστά. Εκδηλώνεται αρχικά ως μια υπόκωφη ψυχολογική αποδόμηση. Είναι οι λεκτικές προσβολές, η συνεχής υποτίμηση, ο έλεγχος των κινήσεων και η κοινωνική απομόνωση. Ο θύτης επιχειρεί να διαβρώσει την αυτοεκτίμηση του θύματος, να το πείσει ότι δεν αξίζει τίποτα και ότι το ίδιο φταίει για τη συμπεριφορά του. Αυτή η ψυχολογική χειραγώγηση ναρκώνει τις αντιστάσεις της γυναίκας, εγκλωβίζοντάς την σε μια κατάσταση μαθημένης αβοηθησίας.

Στο κοινωνικοψυχολογικό μου μυθιστόρημα «Ένοχες γόβες», επιχείρησα να αναδείξω τις λεπτές και συχνά αόρατες γραμμές που χωρίζουν τα ανθρώπινα συναισθήματα, αποδεικνύοντας ότι την αγάπη και το μίσος τα χωρίζει συχνά μια απόσταση αναπνοής. Στις κακοποιητικές σχέσεις, αυτή η απόσταση εκμηδενίζεται μέσα στον λεγόμενο «Κύκλο της Βίας».

Η ένταση χτίζεται, ξεσπά με σφοδρότητα και στη συνέχεια ακολουθεί η φάση του «μήνα του μέλιτος», όπου ο θύτης επιστρέφει με δάκρυα, δώρα και υποσχέσεις μεταμέλειας. Το θύμα, βαθιά πληγωμένο και ψυχολογικά εξουθενωμένο, επιλέγει να πιστέψει την ψευδαίσθηση της αλλαγής. Όμως, η εγκληματολογική πραγματικότητα είναι αμείλικτη: η βία που δεν αντιμετωπίζεται, πάντα κλιμακώνεται και, όπως μαρτυρούν οι αυξημένες γυναικοκτονίες, μπορεί να γίνει θανάσιμη.

Το ερώτημα που ακούγεται συχνά από την ασφάλεια του καναπέ είναι: «Γιατί δεν φεύγει;» Είναι ένα ερώτημα που εμπεριέχει βαθιά άγνοια για το μέγεθος του ψυχολογικού ευνουχισμού που έχει υποστεί η γυναίκα. Μια γυναίκα δεν μένει επειδή ανέχεται τη βία. Μένει επειδή ο φόβος έχει παραλύσει τη σκέψη της, επειδή τρέμει για τη ζωή της και το μέλλον των παιδιών της, επειδή έχει πειστεί ότι είναι εντελώς μόνη.

Η ευθύνη για τη διακοπή αυτού του κύκλου ανήκει σε όλους εμάς. Ανήκει στον γείτονα, στον φίλο, στον συγγενή που βλέπει τα σημάδια και επιλέγει να σιωπά. Παρά το γεγονός ότι έχουν αναπτυχθεί σύγχρονοι μηχανισμοί πρόληψης, το βάρος της προστασίας παραμένει συλλογικό. Κανένας δεν πρέπει να μένει αμέτοχος. Το κράτος οφείλει να ενισχύει αδιάκοπα τις δομές υποστήριξης, ενώ παράλληλα εξειδικευμένοι φορείς, όπως το Κέντρο Διοτίμα, προσφέρουν δωρεάν νομική και ψυχολογική στήριξη. Αν εσείς ή κάποια γυναίκα στο περιβάλλον σας χρειάζεται βοήθεια, η 24ωρη Τηλεφωνική Γραμμή SOS 15900 είναι εκεί για να προσφέρει άμεση διέξοδο.

Η έμφυλη βία δεν είναι πρόβλημα των γυναικών. Είναι ο καθρέφτης του πολιτισμού μας. Και όσο επιτρέπουμε στις κλειστές πόρτες και στην κοινωνική ανοχή να κρύβουν το μαρτύριο των θυμάτων, είμαστε όλοι συνένοχοι. Σπάμε τη σιωπή, στηρίζουμε τα θύματα, απαιτούμε δικαιοσύνη. Γιατί καμία γυναίκα δεν είναι μόνη.

*Η Ιωάννα Χαρμπέα είναι Κοινωνιολόγος – Εγκληματολόγος και Συγγραφέας.