Η ψυχολόγος M.Sc Γεωργία Γκοβίνα μιλάει στην καθημερινή εφημερίδα «Η Έρευνα» και στον Αρχισυντάκτη της Βασίλη Κόγια, για τον σχολικό εκφοβισμό (school bullying), με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης κατά του Σχολικού Εκφοβισμού.
Η 6η Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ενδοσχολικής Βίας και του εκφοβισμού, δεν είναι απλώς μια συμβολική ημερομηνία. Είναι μια υπενθύμιση ότι πίσω από τις σχολικές τσάντες και τα παιδικά χαμόγελα μπορεί να κρύβονται φόβος, σιωπή και μοναξιά.
Η ψυχολόγος M.Sc Γεωργία Γκοβίνα, του Γενικού Νοσοκομείου Τρικάλων και αναπληρωματικό μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου Ψυχικής Υγείας (Ε.Συ.Ψ.Υ.) της 5ης Υγειονομικής Περιφέρειας Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας, η οποία συνεργάζεται ενεργά και συστηματικά με τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης του νομού μέσα από δράσεις πρόληψης και ευαισθητοποίησης, μιλά στην «Έρευνα» για το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού, τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούμε και τον ρόλο που όλοι μπορούμε να παίξουμε.
Τι είναι τελικά ο σχολικός εκφοβισμός;
«Ο σχολικός εκφοβισμός δεν είναι ένα απλό πείραγμα», τονίζει η κ. Γκοβίνα.
«Περιλαμβάνει λεκτικές, σωματικές, κοινωνικές-ψυχολογικές και διαδικτυακές επιθέσεις, όπως επαναλαμβανόμενες προσβολές, κοροϊδία, απειλές, αποκλεισμό από παρέες ή διάδοση φημών.
Σύμφωνα με τη σύγχρονη ψυχολογία, τέτοιες εμπειρίες επηρεάζουν όχι μόνο την αυτοεκτίμηση και την κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού, αλλά και την οικογένεια του. Οι γονείς μπορεί να βιώνουν άγχος, αίσθημα αδυναμίας ή ενοχές, ενώ οι σχέσεις μέσα στο σπίτι μπορεί να επηρεαστούν.
Το επαναλαμβανόμενο στοιχείο και η ανισορροπία δύναμης διαφοροποιούν τον εκφοβισμό από μια απλή διαφωνία μεταξύ παιδιών. Οι επιπτώσεις είναι διαρκείς και πολυδιάστατες, επηρεάζοντας τη σχολική απόδοση, την ψυχολογική ευημερία και την οικογενειακή δυναμική.»
Ποια είναι τα «καμπανάκια» που πρέπει να προσέξουν οι γονείς;
Συχνά παρατηρούμε ξαφνικές αλλαγές στη διάθεση των παιδιών. Κάποιο παιδί μπορεί να αρνείται να πάει σχολείο, να δείχνει μειωμένη απόδοση, αυξημένο άγχος ή να αντιμετωπίζει προβλήματα ύπνου. Μερικά παιδιά κλείνονται στον εαυτό τους, νιώθουν μοναξιά και φόβο. Άλλα μπορεί να γίνονται επιθετικά, εκφράζοντας την αγωνία τους με λάθος τρόπο.
Καμία αλλαγή δεν πρέπει να αγνοείται, και η παρέμβαση καθίσταται επιτακτική αν παρατηρηθούν συμπεριφορές όπως αυτοτραυματισμός, επαναλαμβανόμενη απομόνωση, έντονη κατάθλιψη ή διαρκής φόβος. Η παρατήρηση, η ευαισθησία και η έγκαιρη, ψύχραιμη παρέμβαση των ενηλίκων μπορούν να κάνουν τη διαφορά – να προστατεύσουν τα παιδιά, να ανακουφίσουν την αγωνία τους και να αποτρέψουν σοβαρότερες συνέπειες στην ψυχολογία και τη ζωή τους.
Πώς συμβάλλει το Ψυχιατρικό Τμήμα Υγείας του Νοσοκομείου Τρικάλων στην αντιμετώπιση και πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού;
«Το Ψυχιατρικό Τμήμα του Γ.Ν. Τρικάλων δεν παρακολουθεί παθητικά το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού. Οι δύο ψυχολόγοι του Τμήματος παρεμβαίνουν ενεργά στην τοπική σχολική κοινότητα, βγαίνουν στα σχολεία, ανοίγουν διάλογο και ενθαρρύνουν τα παιδιά να μιλήσουν χωρίς φόβο.
Μέσα από βιωματικά εργαστήρια και διαδραστικές συζητήσεις, σε στενή συνεργασία με εκπαιδευτικούς και γονείς, καλλιεργούμε ένα κοινό μέτωπο πρόληψης. Οι δάσκαλοι αποτελούν βασικούς συμμάχους μας, καθώς βρίσκονται καθημερινά δίπλα στα παιδιά και μπορούν να εντοπίσουν έγκαιρα τα πρώτα σημάδια.
Παράλληλα, παρέχουμε επιστημονική αξιολόγηση και συμβουλευτική υποστήριξη σε δασκάλους και οικογένειες που χρειάζονται καθοδήγηση. Για εμάς, η πρόληψη δεν είναι μια μεμονωμένη δράση. Είναι καθημερινή ευθύνη και συλλογική προσπάθεια. Στόχος μας είναι ένα σχολείο όπου ο σεβασμός, η αποδοχή και η ασφάλεια αποτελούν αυτονόητα δικαιώματα για κάθε παιδί.»
Πώς μπορούν οι γονείς να θωρακίσουν τα παιδιά τους;
«Οι γονείς μπορούν να θωρακίσουν τα παιδιά τους με ανοιχτή και καθημερινή επικοινωνία: να ακούν χωρίς κριτική, να παρατηρούν αλλαγές στη διάθεση ή στη συμπεριφορά και να συνεργάζονται με δασκάλους και ειδικούς. Η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης, η εκπαίδευση στην επίλυση συγκρούσεων και η υποστήριξη στις κοινωνικές δεξιότητες δίνουν στα παιδιά τα «όπλα» για να αντιμετωπίζουν τον εκφοβισμό με αυτοπεποίθηση και ασφάλεια.»
Με ποιους τρόπους οι εκπαιδευτικοί μπορούν να προστατεύσουν τα παιδιά από τον εκφοβισμό;
Οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται καθημερινά δίπλα στα παιδιά και είναι συχνά οι πρώτοι που μπορούν να εντοπίσουν σημάδια εκφοβισμού. Μέσα από παρατήρηση της συμπεριφοράς, ανοιχτές συζητήσεις στην τάξη και προσωπική επαφή με τους μαθητές, μπορούν να παρέμβουν έγκαιρα και να σταματήσουν περιστατικά πριν εξελιχθούν.
Η στενή συνεργασία με το Ψυχιατρικό Τμήμα του νοσοκομείου, τους γονείς και τους Σχολικούς Συμβούλους ενισχύει το δίκτυο υποστήριξης για κάθε παιδί. Με αυτόν τον τρόπο, οι εκπαιδευτικοί γίνονται πραγματικοί σύμμαχοι των μαθητών, δημιουργώντας ένα ασφαλές, υποστηρικτικό και φιλικό σχολικό περιβάλλον.
Τι μπορούν να κάνουν τα παιδιά που γίνονται μάρτυρες ενός περιστατικού εκφοβισμού;
Τα παιδιά που βλέπουν ένα περιστατικό εκφοβισμού έχουν μεγαλύτερη δύναμη απ’ όσο νομίζουν. Ο εκφοβισμός συχνά τρέφεται από τη σιωπή και το αίσθημα ότι «κανείς δεν θα αντιδράσει». Όταν όμως ένας συμμαθητής σταθεί δίπλα στο παιδί που δέχεται επίθεση, το μήνυμα αλλάζει.
Δεν ζητάμε από τα παιδιά να γίνουν ήρωες ή να θέσουν τον εαυτό τους σε κίνδυνο. Ζητάμε να μη γυρίζουν το βλέμμα αλλού. Ένα «είμαι μαζί σου», μια κίνηση στήριξης, μια ενημέρωση σε έναν εκπαιδευτικό μπορεί να σπάσει τον κύκλο του φόβου.
Η ενσυναίσθηση είναι δύναμη. Όταν οι μαθητές καταλάβουν ότι μπορούν να προστατεύσουν ο ένας τον άλλον, τότε το σχολείο μετατρέπεται από χώρο φόβου σε χώρο ασφάλειας και αλληλεγγύης. Κανένα παιδί δεν πρέπει να αισθάνεται μόνο – και η αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει από έναν συμμαθητή.
Πώς πρέπει να αντιμετωπίζεται το παιδί που ασκεί εκφοβισμό;
Το παιδί που εκφοβίζει δεν είναι «κακό» εκ φύσεως. Συχνά έχει δικά του προβλήματα, ανασφάλειες ή βιώνει άγχος και πίεση που εκδηλώνει με λάθος τρόπο. Η αντιμετώπισή του απαιτεί ψυχραιμία, καθοδήγηση και υποστήριξη, όχι μόνο τιμωρία.
Η συνεργασία γονέων, εκπαιδευτικών και ειδικών μπορεί να βοηθήσει το παιδί να αναγνωρίσει τις συνέπειες των πράξεών του, να μάθει κοινωνικές δεξιότητες, να εκφράζει τα συναισθήματά του με υγιή τρόπο και να ενταχθεί ξανά σε ένα θετικό σχολικό περιβάλλον. Έτσι προστατεύουμε τόσο το θύμα όσο και τον ίδιο, δημιουργώντας μια σχολική κοινότητα όπου η βία δεν έχει χώρο.
Ένα μήνυμα προς τους μαθητές
Η κ. Γκοβίνα στέλνει ένα ζεστό και δυναμικό μήνυμα:
«Μην φοβάστε να μιλήσετε. Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να νιώθει ασφαλές. Αν νιώθετε απειλή ή φόβο, μιλήστε σε δασκάλους, γονείς ή ψυχολόγους. Στηρίξτε τους φίλους σας και μην μένετε αμέτοχοι – η δύναμή σας μεγαλώνει όταν βοηθάτε ο ένας τον άλλον. Κανείς δεν χρειάζεται να νιώθει μόνος απέναντι στον εκφοβισμό.»
Το μήνυμα της ημέρας
Η πρόληψη δεν είναι υπόθεση ενός ανθρώπου. Είναι ευθύνη όλων μας.
Ένα ασφαλές σχολικό περιβάλλον χτίζεται μέσα από τη συνεργασία μαθητών, γονέων και εκπαιδευτικών. Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να πηγαίνει σχολείο γεμάτο χαρά και ασφάλεια. Ο φόβος δεν έχει θέση στην παιδική ηλικία.
