Το 9ο Γυμνάσιο Τρικάλων στις «Ευρωπαϊκές ημέρες συντήρησης 2026»

13 Οκτωβρίου, 2026

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Τρικάλων πραγματοποιεί κατά καιρούς σημαντικές εκπαιδευτικές και επικοινωνιακές δράσεις, συχνά στο πλαίσιο πανελλήνιων θεσμών του Υπουργείου Πολιτισμού.

Το 9^ο Γυμνάσιο Τρικάλων συμμετείχε στις δράσεις της στο πλαίσιο του θεσμού «Ευρωπαϊκές ημέρες συντήρησης 2026» με συγκεκριμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα-παρουσίαση με τίτλο «Η διαδρομή του νομίσματος στο χρόνο: οι Συντηρητές αποκαλύπτουν κρυμμένα μυστικά στην επιφάνεια χάλκινων νομισμάτων». Η θεματική αυτή εστιάζει παραδοσιακά στη νομισματοκοπία της αρχαίας Θεσσαλίας, τη χρήση του χρήματος από την αρχαιότητα, το Βυζάντιο έως την Οθωμανική περίοδο, καθώς και τον ρόλο των νομισμάτων ως ιστορικών τεκμηρίων.

Τα τμήματα Β2 & Β3 του 9^ου Γυμνασίου Τρικάλων , την 12^η Οκτωβρίου 2026 και ώρα 12:00-13:00, με υπεύθυνη καθηγήτρια την κ. Ηλιάδη Αμαλία, φιλόλογο-ιστορικό, Δ/ντρια του σχολείου, και συνοδό την καθηγήτρια Μουσικής κ. Τριμίντζιου Νατάσσα, στον εμβληματικό χώρο του δίδυμου Οθωμανικού Λουτρού, παρακολούθησαν την πολύ ενδιαφέρουσα παρουσίαση που το Τμήμα Συντήρησης Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης της Εφορείας Αρχαιοτήτων Τρικάλων σχεδίασε, επιμελήθηκε και οργάνωσε.

Στην πολύ ενδιαφέρουσα παρουσίασή τους οι έμπειρες και εξαιρετικά ικανές στην λεπτοδουλειά τους συντηρήτριες μας ταξίδεψαν στην ιστορία του νομίσματος που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της ανθρώπινης οικονομίας, εξελισσόμενη από τις ανταλλαγές αγαθών στα μεταλλικά νομίσματα.

Πριν από την εφεύρεση του νομίσματος, οι συναλλαγές γίνονταν με την απευθείας ανταλλαγή προϊόντων (αντιπραγματισμός). Ως πρώτες μορφές «χρήματος» χρησιμοποιήθηκαν βασικά αγαθά επιβίωσης και πλούτου, όπως τα βοοειδή, το καλαμπόκι, το αλάτι, τα κοχύλια και οι κόκκοι κακάο.

Τα Πρώτα Μεταλλικά Νομίσματα (Τέλη 7ου – Αρχές 6ου αι. π.Χ.): Το πρώτο επίσημο νόμισμα στην ιστορία κόπηκε στη Λυδία της Μικράς Ασίας. Ήταν φτιαγμένο από ήλεκτρον (φυσικό κράμα χρυσού και αργύρου). Η εφεύρεση αυτή διαδόθηκε γρήγορα στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπου κάθε πόλη-κράτος έκοβε τα δικά της νομίσματα υψηλής αισθητικής (π.χ. οι περίφημες αθηναϊκές «γλαύκες»). Τα μέταλλα προσέφεραν ανθεκτικότητα, σταθερή αξία και ευκολία στη μεταφορά.

Στη συνέχεια μας μύησαν με πρωτότυπο τρόπο στην διαδικασία συντήρησης και καθαρισμού αρχαίων και ιστορικών χάλκινων νομισμάτων που αποτελεί μια από τις πιο λεπτές και συναρπαστικές εργασίες της αρχαιολογίας και της νομισματικής. Οι εξειδικευμένοι συντηρητές δεν απομακρύνουν απλώς τη φθορά του χρόνου, αλλά αποκαλύπτουν ιστορικά μυστικά που παρέμεναν θαμμένα για αιώνες κάτω από στρώματα διάβρωσης.

Τι Αποκαλύπτει η Επιφάνεια των Νομισμάτων;

Κρυμμένες Επιγραφές και Μονογράμματα: Λεπτομέρειες που ταυτοποιούν τον αυτοκράτορα, τον άρχοντα ή την πόλη που εξέδωσε το νόμισμα, προσφέροντας ακριβή χρονολόγηση.

Ιστορία της Κοπής (Νομισματοκοπεία): Μικροσκοπικά σύμβολα που δείχνουν το συγκεκριμένο εργαστήριο ή τη γεωγραφική περιοχή παραγωγής.

Ιχνοστοιχεία και Χημική Σύσταση: Η ανάλυση των κραμάτων μαρτυρά τις εμπορικές διαδρομές και την προέλευση των μετάλλων της εποχής.

Οι Μέθοδοι των Ειδικών ή Πώς «Μιλούν» τα Νομίσματα

Η συντήρηση των χάλκινων αντικειμένων διαφέρει ριζικά από τα άλλα μέταλλα, καθώς ο χαλκός είναι εξαιρετικά ευαίσθητος στο περιβάλλον.

Μέθοδος Συντήρησης	Τρόπος Λειτουργίας & Στόχος
Μηχανικός Καθαρισμός	Χρήση μικροσκοπίου, ειδικών νυστεριών ή συσκευών υπερήχων για την αφαίρεση της σκληρής βρωμιάς, χωρίς να πειραχθεί η αυθεντική πατίνα.
Σταθεροποίηση Χλωριόντων	Ειδική επεξεργασία σε κενό αέρος για την εξουδετέρωση της «νόσου του χαλκού» (μιας πράσινης διάβρωσης που καταστρέφει το μέταλλο).
Αφαίρεση Υγρασίας	Τοποθέτηση σε ειδικούς κλιβάνους για την πλήρη αποβολή του νερού που θα μπορούσε να προκαλέσει νέα οξείδωση.
Προστατευτικό Βερνίκωμα	Εφαρμογή ενός μικροσκοπικού στρώματος ειδικού βερνικιού για τη μόνιμη προστασία του νομίσματος από τον αέρα.

Η Σημασία της «Ευγενούς Πατίνας»

Για τους συντηρητές, η πατίνα δεν είναι βρωμιά, αλλά μέρος της ιστορίας του νομίσματος. Η φυσική οξείδωση (που δίνει ένα πράσινο, καφέ ή γαλαζοπράσινο χρώμα) προστατεύει το εσωτερικό μέταλλο. Η βίαιη αφαίρεσή της με ακατάλληλα χημικά (όπως οξέα ή οικιακά καθαριστικά) μπορεί να καταστρέψει οριστικά τις ανάγλυφες λεπτομέρειες και να μηδενίσει την ιστορική και συλλεκτική αξία του αντικειμένου.

Συμπερασματικά, παρατηρώντας και μελετώντας τα νομίσματα των διαφόρων εποχών, έρχεται κανείς αντιμέτωπος με τις αντιλήψεις, τις δοξασίες, την οικονομική ζωή και γενικότερα τον τρόπο δράσης των ανθρώπων. Μάλιστα, μετά την επέμβαση του Συντηρητή, αξιοσημείωτες είναι οι περιπτώσεις αυτές στις οποίες από μια αρχική εικόνα άμορφης μάζας αποκαλύπτονται οι ανάγλυφες λεπτομέρειες του εμπροσθότυπου και οπισθότυπου του νομίσματος.

Ευχαριστούμε πολύ τις κ.κ. Σεμερτζίδου Α. και Τριανταφύλλου Ε. για την υπέροχη παρουσίαση και την άκρως επιτυχή υλοποίηση της δράσης.

Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογος-ιστορικός, Δ/ντρια 9^ου Γυμνασίου Τρικάλων