Βγαίνουμε στον ήλιο με ασφάλεια

Είναι πηγή ζωής και συμβάλλει στην καλύτερη υγεία και την ευεξία μας καθώς, μεταξύ άλλων, φτιάχνει και τη διάθεσή μας. Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως, αντί να μας ευεργετεί, ο ήλιος μάς επιβαρύνει, ενώ δεν αποκλείεται να γίνει και επικίνδυνος. Τι πρέπει να γνωρίζουμε ώστε να απολαμβάνουμε μόνο την καλή του πλευρά;

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε σε ποιες περιπτώσεις θα πρέπει να αναζητούμε τον ήλιο, πότε να τον αποφεύγουμε και πώς μπορούμε να προστατευτούμε αποτελεσματικά από την υπεριώδη ακτινοβολία του ώστε να μην κινδυνεύσουμε από εκείνον. Ας μην ξεχνάμε ότι είναι ο κύριος υπεύθυνος για τον καρκίνο του δέρματος, γι’ αυτό και είναι πολύ σημαντικές η πρόληψη, η ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση και η επαγρύπνηση.

Πότε είναι ευεργετικός

• Συμβάλλει στον έλεγχο της ψωρίασης. Το πρόβλημα των ανθρώπων που υποφέρουν από το φλεγμονώδες αυτό δερματικό νόσημα είναι ότι τα δερματικά τους κύτταρα (κερατινοκύτταρα) ανανεώνονται πολύ πιο γρήγορα από το φυσιολογικό (κάθε 4-6 ημέρες αντί για 28-30), με αποτέλεσμα να πολλαπλασιάζονται υπέρμετρα και να συγκεντρώνονται στην επιδερμίδα απ’ όπου αποβάλλονται με τη μορφή αργυρόχροων φολίδων. Παράλληλα, λόγω κακής ρύθμισης του ανοσολογικού μηχανισμού του δέρματος, προκαλείται τοπική φλεγμονή– οι χαρακτηριστικές κόκκινες ψωριασικές πλάκες. O ήλιος είναι ευεργετικός σε αυτή την περίπτωση καθώς επιβραδύνει τη διαδικασία της ανανέωσης των κυττάρων και παράλληλα έχει ήπια αντιφλεγμονώδη δράση.
• Είναι η κυριότερη πηγή της βιταμίνης D, την οποία το σώμα μας μπορεί να συνθέσει μόνο όταν το δέρμα μας εκτίθεται απευθείας στο ηλιακό φως. Η λεγόμενη για αυτόν το λόγο και βιταμίνη του ήλιου είναι απαραίτητη για την απορρόφηση του ασβεστίου και την υγεία των οστών, ενώ συμβάλλει και σε άλλες σημαντικές διεργασίες του οργανισμού.
• Για την απομάκρυνση της σμηγματορροϊκής δερματίτιδας (εμφανίζεται με τη μορφή εκζέματος σε περιοχές με αυξημένη παραγωγή σμήγματος, π.χ., στο τριχωτό της κεφαλής, το πρόσωπο και το στήθος), στην αιτιοπαθογένεια της οποίας εμπλέκεται και ένας μύκητας, ο πιτυρόσπορος, που παρουσιάζει έξαρση σε περιόδους έντονου στρες, από το φθινόπωρο έως την άνοιξη και όταν υπάρχει υγρασία. Το καλοκαίρι, χάρη στην αντιφλεγμονώδη δράση του ήλιου, η πάσχουσα περιοχή είναι πιθανό να παρουσιάζει βελτίωση.
• Στη γυναικεία γονιμότητα, που σύμφωνα με τις έρευνες ενισχύεται με τη βοήθεια του ήλιου.
• Στη βελτίωση της ατοπικής δερματίτιδας, ενός ακόμα φλεγμονώδους νοσήματος που συνήθως εκδηλώνεται στα παιδιά, αλλά αρκετές φορές συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή.

Πότε είναι επιβαρυντικός

• Σε περιπτώσεις «αλλεργίας στον ήλιο». Με τον όρο αυτό οι ειδικοί περιγράφουν μια κατηγορία δερματοπάθειας που εκδηλώνεται λίγες ώρες μετά την παραμονή μας στον ήλιο και συνοδεύεται από τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της αλλεργικής αντίδρασης: ερυθρότητα, οίδημα και φυσαλίδες, στα σημεία του δέρματος που είναι περισσότερο εκτεθειμένα. Και σε αυτή την περίπτωση είναι απαραίτητη όχι μόνο η χρήση αντηλιακού αλλά και η κατά το δυνατόν αποφυγή του ήλιου.
• Για γυναίκες που διανύουν περίοδο εγκυμοσύνης ή λαμβάνουν αντισυλληπτικά χάπια, καθώς ο ήλιος μπορεί να πυροδοτήσει την εμφάνιση πανάδων. Γι’ αυτό και είναι απαραίτητη η προστασία με καπέλο και αντηλιακό.
• Σε άτομα με λεύκη. Το αυτοάνοσο αυτό νόσημα εκδηλώνεται με τον αποχρωματισμό κατά τόπους του δέρματος και την εμφάνιση λευκών κηλίδων, καθώς μια δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού προκαλεί την καταστροφή ορισμένων μελανοκυττάρων και τη μη παραγωγή μελανίνης στα προβληματικά σημεία. Η λεύκη μπορεί να εμφανιστεί σε σημείο του δέρματος που έχει υποστεί ηλιακό έγκαυμα, οπότε η σωστή και τακτική χρήση αντηλιακού αλλά και η αποφυγή του ήλιου τις επικίνδυνες ώρες και ειδικά το καλοκαίρι θεωρούνται τα πιο σημαντικά μέτρα προστασίας.
• Στον επιχείλιο έρπητα. Ο ήλιος ευνοεί την εμφάνιση ή την υποτροπή του ακριβώς επειδή λειτουργεί ήπια ανοσοκατασταλτικά στο δέρμα. Γι’ αυτό και τα άτομα που έχουν εμφανίσει έστω και μία φορά στο παρελθόν επιχείλιο έρπητα είναι απαραίτητο να εφαρμόζουν στα χείλη ένα ενυδατικό στικ με υψηλό δείκτη αντηλιακής προστασίας.
• Για όσους λαμβάνουν κάποια φάρμακα ή χρησιμοποιούν αρώματα ή καλλυντικά που προκαλούν φωτοευαισθησία επειδή περιέχουν συστατικά που κάνουν το δέρμα πιο ευαίσθητο στις υπεριώδεις ακτίνες του ήλιου, ακόμα και μετά από περιορισμένη έκθεση (π.χ., περπατώντας στην πόλη). Τέτοια είναι: καλλυντικά με άρωμα, κολόνιες, αντιβιοτικά, διουρητικά, αντιμυκητιασικά, ορισμένα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (σε δόσεις για τη θεραπεία της αρθρίτιδας), κάποια αντιυπερτασικά και αντιαρρυθμικά, ορισμένα φάρμακα για διαβητικούς, ψωραλένια (για τη θεραπεία της ψωρίασης), αντιψυχωσικά, φάρμακα κατά του καρκίνου. Όλα αυτά φέρουν τη σχετική προειδοποίηση, αλλά σε κάθε περίπτωση είναι πάντα προτιμότερο να συμβουλευόμαστε το γιατρό μας σχετικά. Εξαιτίας της φωτοευαισθησίας, εμφανίζονται στα εκτεθειμένα στον ήλιο σημεία κοκκινίλες, πρηξίματα, φαγούρα, φουσκάλες ή υπερμελάχρωση. Τα συμπτώματα μπορεί να είναι περισσότερα ή σοβαρότερα ανάλογα με τη διάρκεια της έκθεσής μας στον ήλιο, το είδος των φαρμάκων που προκάλεσε το πρόβλημα, αλλά και το πόσο ευαίσθητοι είμαστε.

Σημείωση: Τα τοπικά ρετινοειδή που περιέχονται σε αντιρυτιδικές κρέμες και φάρμακα για τη θεραπεία της ακμής μπορεί να κάνουν λίγο πιο ευαίσθητο το δέρμα μας, οπότε χρειάζεται οπωσδήποτε να φοράμε αντηλιακό κατά τη διάρκεια της ημέρας. Όσον αφορά το μύθο σχετικά με την αναγκαιότητα διακοπής της ρετινόλης το καλοκαίρι, η αλήθεια είναι ότι, από τη στιγμή που δεν μας προκαλεί ερεθισμό, δεν υπάρχει λόγος να μην τη χρησιμοποιούμε. Τη σταματάμε μόνο στην αντίθετη περίπτωση, καθώς εάν βγούμε στον ήλιο με ερεθισμένο δέρμα, μπορεί να δημιουργηθεί υπερμελάγχρωση (μέλασμα, πανάδες).

• Για όσους έχουν πολύ λευκό ή ανοιχτόχρωμο δέρμα, φακίδες, κόκκινα ή ανοιχτόχρωμα μαλλιά και μάτια, χαρακτηρίζονται από την τάση να καίγονται παρά να μαυρίζουν, έχουν πολλές ελιές ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του δέρματος.
• Στη φωτογήρανση δεδομένου ότι ο ήλιος είναι υπεύθυνος για το 80% της γήρανσης του δέρματος. Δεν είναι τυχαία άλλωστε η επισήμανση των δερματολόγων πως το πιο ισχυρό αντιγηραντικό είναι το αντηλιακό.

Πότε γίνεται επικίνδυνος

Η υπεριώδης ηλιακή ακτινοβολία διακρίνεται στη UVB, που προκαλεί τα εγκαύματα, και στη UVA, που εισέρχεται βαθύτερα στο δέρμα και είναι υπεύθυνη για την εμφάνιση σημαδιών γήρανσης, όπως είναι οι ρυτίδες και οι καφέ κηλίδες. Και οι δύο τύποι ωστόσο συμβάλλουν στην ανάπτυξη του καρκίνου του δέρματος. Πρόκειται για έναν συχνό και δυνάμει πολύ επικίνδυνο καρκίνο εάν δεν διαγνωστεί σε αρχικό στάδιο, με το μελάνωμα να αποτελεί την πιο σοβαρή αλλά, ευτυχώς, και την πιο σπάνια μορφή του.

Γίνεται σαφές λοιπόν ότι πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί με τον ήλιο και να μην εκτιθέμεθα σε αυτόν χωρίς τα απαραίτητα μέτρα προστασίας (αντηλιακό, καπέλο κ.λπ.), ειδικά εάν λάβουμε υπόψη μας ότι εάν έχουμε πάθει στη ζωή μας πέντε ή περισσότερα ηλιακά εγκαύματα διπλασιάζεται ο κίνδυνος εμφάνισης μελανώματος. Τα καλά νέα είναι ότι ο έγκαιρος εντοπισμός του μελανώματος, σε συνδυασμό με τις νέες, καινοτόμες θεραπείες, ανεβάζει το ποσοστό πενταετούς επιβίωσης στο 99% και πολύ σπάνια ακολουθούν περαιτέρω προβλήματα. Γι’ αυτό και είναι απαραίτητο να εντάξουμε όλοι στο πρόγραμμά μας τον ετήσιο προληπτικό έλεγχο με εξέταση σπίλων και λοιπών αλλοιώσεων στο δερματολόγο.

Κανόνες αντηλιακής προστασίας

Πέρα από τη συχνή και σωστή εφαρμογή αντηλιακού, φροντίζουμε επίσης να:

•  Φοράμε γυαλιά ηλίου και καπέλο και να καλύπτουμε όσο περισσότερο γίνεται το δέρμα μας με ρούχα.
•  Αποφεύγουμε την απευθείας έκθεση στον ήλιο, ειδικά τις ώρες μεταξύ 11:00 και 15:00, που η ακτινοβολία είναι εντονότερη.
•  Μην κάνουμε σολάριουμ.
•  Είμαστε πολύ προσεκτικοί με τα βρέφη (μέχρι την ηλικία των 6 μηνών, απαγορεύεται η έκθεσή τους στον ήλιο) και τα μικρά παιδιά, τα οποία καλό είναι να μένουν μακριά από το άμεσο ηλιακό φως, να καλύπτονται με ρούχα και καπέλο όταν κυκλοφορούν στον ήλιο και να φορούν αντηλιακό με δείκτη προστασίας 50+ το οποίο θα πρέπει να ανανεώνεται τακτικά.
• Απομακρυνθούμε αμέσως από τον ήλιο εάν αντιληφθούμε ότι έχουμε καεί και να μην ξαναεκθέσουμε την πάσχουσα περιοχή μέχρι την πλήρη επούλωση του εγκαύματος.

Αντηλιακό: όσο πιο πολύ και όσο πιο συχνά τόσο το καλύτερο

Είναι πλέον γνωστό και χιλιοειπωμένο ότι για να διαφυλάξουμε την υγεία και τη νεότητα του δέρματός μας θα πρέπει να χρησιμοποιούμε πάντα αντηλιακό, όχι μόνο το καλοκαίρι αλλά και το χειμώνα. Αυτό που καλό είναι να προσέξουμε ωστόσο είναι το αντηλιακό που θα επιλέξουμε να αναγράφει ότι μας προστατεύει τόσο από τη UVA όσο και από τη UVB ακτινοβολία. Σκόπιμο είναι να προτιμάμε προϊόντα με υψηλό δείκτη προστασίας (SPF), ιδανικά μεγαλύτερο του 30, για ακόμα καλύτερη προστασία.

Σημαντικό είναι επίσης να βάζουμε την απαραίτητη ποσότητα αντηλιακού (έξι μεγάλες κουταλιές της σούπας) και να βεβαιωνόμαστε ότι δεν έχουμε αφήσει καμία περιοχή ακάλυπτη. Το εφαρμόζουμε ιδανικά 15-30 λεπτά πριν από την έκθεσή μας στον ήλιο και φροντίζουμε να το ανανεώνουμε κάθε δύο με τρεις ώρες, ιδίως εάν κολυμπήσουμε, ιδρώσουμε ή σκουπιστούμε με πετσέτα.

vita.gr, *Ευχαριστούμε την Παναγιώτα Ρήγα, δερματολόγο, για τη συνεργασία.