Από το Μεροκάματο στη Σκηνή: Το θέατρο των Γόμφων πριν την εποχή της οθόνης. Όταν οι Άγραφοι Νόμοι Έγραφαν Ιστορία (ντοκιμαντέρ)

Γόμφοι (1942-1987): Ένα ταξίδι στις ρίζες του ερασιτεχνικού θεάτρου και των ανθρώπων του

Ένα ιστορικό ντοκουμέντο για το ερασιτεχνικό θέατρο Γόμφων (1943-1987) που δεν πρέπει να μείνει αραχνιασμένο. Μια ωδή στους ανθρώπους του μόχθου και ένα κάλεσμα στη νέα γενιά να αφήσει τις οθόνες και να επιστρέψει στην αυθεντική, ζωντανή επικοινωνία.

Μια υπενθύμιση του τι μπορούμε να καταφέρουμε όταν κοιταζόμαστε στα μάτια και δημιουργούμε μαζί…

 Του Σάκη Γιώτα, Ιστορικού – Λαογράφου – Δημοσιογράφου, Αποφοίτου Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Δ/στη του pylinews.gr

Το 2012, ένιωσα την εσωτερική ανάγκη να στρέψω τον φακό μου στο παρελθόν του τόπου μου και να δημιουργήσω ένα ιστορικό ντοκιμαντέρ-αφιέρωμα στο ερασιτεχνικό θέατρο των Γόμφων, το οποίο μεγαλούργησε από το 1942 έως το 1987, στοχεύοντας στη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς και της συλλογικής μνήμης του χωριού μου.

 Η απόφαση εκείνη δεν ήταν τυχαία. Γεννήθηκε μέσα από το πάντρεμα δύο μεγάλων μου κόσμων: της βαθιάς και ανιδιοτελούς αγάπης μου για το χωριό μου και τους ανθρώπους του, και της επιστημονικής μου ιδιότητας ως Ιστορικού και Λαογράφου, τελειόφοιτου του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Ως επιστήμονας, γνώριζα καλά ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά σμίγεται στις γειτονιές της επαρχίας. Ως παιδί αυτού του τόπου, ένιωθα χρέος να διασώσω αυτή τη μοναδική πολιτιστική παρακαταθήκη.

Ξεκίνησα λοιπόν μια απαιτητική έρευνα, βουτώντας σε γραπτές πηγές όπως τα πολύτιμα τεύχη των «Τρικαλινών» του ΦΙΛΟΣ Τρικάλων, αλλά κυρίως, δίνοντας φωνή στους ίδιους τους πρωταγωνιστές.

Μέσα από τις δικές τους ζωντανές αφηγήσεις, τις αναμνήσεις και το πάθος τους, κατάφερα να συνθέσω το παζλ μιας εποχής όπου το θέατρο ήταν η ψυχή του χωριού μας.

Σήμερα, χρόνια μετά τη δημιουργία αυτού του ντοκιμαντέρ, η προβολή του αποκτά μια νέα, ίσως ακόμη πιο επιτακτική σημασία. Κοιτάζοντας το χθες από το πρίσμα του σήμερα, οι διαφορές στα πολιτιστικά δρώμενα, στις ανθρώπινες σχέσεις και στις αξίες είναι χαοτικές.

 Ζούμε σε μια εποχή που η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, παρά τα οφέλη της, έχει αποξενώσει τους ανθρώπους, έχει αλλοιώσει την αυθεντική επικοινωνία και έχει μετατρέψει τον πολιτισμό σε κάτι συχνά απρόσωπο και ψηφιακό.

Στο ερασιτεχνικό θέατρο των Γόμφων εκείνης της περιόδου, τα πράγματα ήταν αγνά. Οι ηθοποιοί δεν ήταν επαγγελματίες, ούτε αναζητούσαν την εφήμερη προβολή.

 Ήταν οι απλοί άνθρωποι της καθημερινότητας, του μόχθου και του μεροκάματου. Άνθρωποι της γης και της βιοπάλης που, αφού τελείωναν τη σκληρή δουλειά στα χωράφια, έβρισκαν το κουράγιο να μεταμορφωθούν πάνω στο σανίδι, καταθέτοντας την ψυχή τους. Οι ίδιοι και ηθοποιοί & σκηνοθέτες, και ενδυματολόγοι & σκηνογράφοι, μεγαλουργούσαν πάνω στην υποτυπώδη σκηνή, με το πηγαίο & αστείρευτο ταλέντο τους!

Ήταν μια εποχή όπου το εθιμικό δίκαιο και ο άγραφος νόμος της κοινότητας, της αλληλεγγύης και του αλληλοσεβασμού, είχαν πολύ μεγαλύτερη ισχύ και αντίκτυπο στις ανθρώπινες σχέσεις απ’ ό,τι το επίσημο Νομικό δίκαιο.

Ακόμη και οι κοινωνικές αλλαγές αποτυπώθηκαν ανάγλυφα σε αυτή τη διαδρομή. Η σταδιακή χειραφέτηση και η δυναμική εμφάνιση του γυναικείου φύλου στη σκηνή μετά το 1965, αποτέλεσε ένα μικρό κοινωνικό ορόσημο για την τοπική μας κοινωνία.

Το ντοκιμαντέρ αυτό δεν είναι απλώς ένα μνημόσυνο για το παρελθόν. Είναι μια υπενθύμιση του τι μπορούμε να καταφέρουμε όταν είμαστε ενωμένοι, όταν δημιουργούμε με τα χέρια και την καρδιά μας, μακριά από οθόνες.

Είναι ένας φόρος τιμής στους συγχωριανούς μου, αλλά και σε όλους εκείνους τους ανθρώπους της Επαρχίας, με τις ίδιες ανησυχίες και ανάγκες για παραγωγή Πολιτισμού, που κράτησαν τη φλόγα του πολιτισμού αναμμένη σε δύσκολους καιρούς.

Επιπλέον, δεν  είναι μια απλή ταινία αρχείου. Είναι ένας ανεκτίμητος θησαυρός, ένα ζωντανό ντοκουμέντο που φυλακίζει την αύρα, τη λεβεντιά και την αθωότητα μιας άλλης Ελλάδας.

 Ένα τέτοιο λοιπόν έργο καρδιάς, θεώρησα πως δεν γίνεται να μένει άλλο αραχνιασμένο και κλειδωμένο στα σκοτεινά συρτάρια κανενός μας. Πρέπει να βγει στο φως, να λάμψει στα μάτια του ευρύ κοινού, να ξυπνήσει μνήμες στους παλιούς και να διδάξει τους νέους τι σημαίνει να δημιουργείς πολιτισμό από το τίποτα, με μόνα υλικά την ψυχή και το περίσσευμα της αγάπης.

Γι’ αυτό, κλείνοντας, νιώθω την ανάγκη να απευθύνω μια θερμή παράκληση, ένα ειλικρινές κάλεσμα ψυχής προς τη νέα γενιά, προς όλους εσάς που βρίσκεστε στην πιο δημιουργική και παραγωγική σας ηλικία.

 Αφήστε για λίγο τις οθόνες στην άκρη. Δείτε το κινητό τηλέφωνο γι’ αυτό που πραγματικά είναι: ένα απλό εργαλείο, μια χρηστική εξυπηρέτηση για την καθημερινότητα, και όχι ένας αόρατος αφέντης που σας υποδουλώνει και καταναλώνει τον χρόνο και τα συναισθήματά σας.

Σπάστε τα ψηφιακά δεσμά και βγείτε μπροστά. Αναλάβετε δράση, πάρτε τις ζωές σας στα χέρια σας και επαναφέρετε τις ανθρώπινες σχέσεις στον φυσικό, ζεστό και αληθινό τους ρόλο.

Κοιτάξτε τον άλλον στα μάτια, σφίξτε του το χέρι, μιλήστε, δημιουργήστε ξανά παρέες και κοινότητες που ανασαίνουν ζωντανά.

Η δική σας σειρά είναι τώρα να γράψετε ιστορία, με τον ίδιο αυθορμητισμό και την ίδια αγνότητα που το έκαναν κάποτε οι παππούδες και οι πατεράδες μας, όχι μόνο  στους Γόμφους, αλλά σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια!!!!

Και τώρα…σας προσκαλώ να ανοίξετε την καρδιά σας και να το ταξιδέψουμε μαζί…